Rozpoczęty wiosną remont sopockiego ratusza to nie tylko logistyczne wyzwanie dla urzędu i mieszkańców. To także dobry moment, by przypomnieć historię jednego z najbardziej charakterystycznych gmachów przy ul. Kościuszki. Budynek, który czeka na modernizację i konserwatorską opiekę, przez ponad 115 lat był świadkiem burzliwych dziejów miasta.

Sopocki ratusz przy ul. Kościuszki 25/27 przechodzi jedną z najważniejszych modernizacji w swojej historii. Remont ma potrwać trzy lata i obejmie m.in. wymianę instalacji, naprawę dachu, wzmocnienie stropów, wykonanie szybów windowych, renowację około 200 okien oraz zagospodarowanie terenu wokół urzędu.

Prace prowadzone są pod nadzorem konserwatorskim, bo ratusz nie jest zwykłym budynkiem administracyjnym. To obiekt o dużej wartości historycznej i architektonicznej, którego bryła, układ funkcjonalny oraz wiele detali przetrwały w niemal niezmienionej formie od początku XX wieku.

Od Willi Fewsona do miejskiego magistratu

Historia tego miejsca zaczyna się jeszcze przed powstaniem obecnego ratusza. Pod koniec 1900 roku gmina Sopot odkupiła od rosyjskiego barona Fewsona willę stojącą przy dzisiejszej ul. Kościuszki 25-27. Budynek, wpółcześnie już nieistniejący, sąsiadował z parkiem Herbstów, Potokiem Haffnera, parcelą Hotelu Victoria oraz skarpą sopocką. 

To właśnie w dawnej Willi Fewsona odbyła się 1 kwietnia 1902 roku pierwsza sesja Rady Miasta. Od 1910 roku obiekt zaczął pełnić funkcję ratusza, ale szybko okazało się, że rozwijający się kurort potrzebuje bardziej reprezentacyjnej i funkcjonalnej siedziby władz.

Na miejscu willi powstał więc zupełnie nowy magistrat. Budowę rozpoczęto w 1910 roku, a już 16 stycznia 1911 roku mieszkańcy mogli załatwiać sprawy urzędowe w nowym budynku zaprojektowanym przez Paula Puchmüllera, miejskiego architekta Sopotu i autora wielu innych realizacji architektonicznych w mieście.

Budynek z ambicją

Ratusz zaprojektowano w stylu neoromańskim, który był oficjalnym stylem budynków publicznych Cesarstwa Niemieckiego. Monumentalna bryła, wieża zegarowa i starannie opracowane detale elewacji miały podkreślać rangę miasta oraz instytucji, która się w nim mieściła.

Pierwotnie budynek sięgał do wieży zegarowej. W jego wnętrzach znalazły się gabinety burmistrza i wiceburmistrzów, sala obrad z lożą honorową, posterunek policji, biuro rzeczy znalezionych, biuro meldunkowe, urząd stanu cywilnego, kasa oszczędnościowa, gabinet dyrektora uzdrowiska, urząd budowlany, biuro geodety i wydział mierniczy.

Już kilka lat później ratusz zaczął się zmieniać. W 1917 roku zatwierdzono projekt rozbudowy. Przearanżowano parter na potrzeby rosnącej kasy miejskiej, a w wieży zegarowej umieszczono skarbiec. Kolejne prace prowadzone w latach 1922-1925 nadały gmachowi dzisiejsze gabaryty. Wtedy powstały między innymi sala posiedzeń rady miejskiej i galeria.

Skarbiec, areszt i schrony

Sopocki ratusz nie był wyłącznie miejscem urzędowej codzienności. Jego historia ma także mniej oczywiste rozdziały. W 1926 roku piwnice budynku zaadaptowano na areszt. Co ciekawe, w piwnicy i na parterze znalazł się również skarbiec, przeniesiony wcześniej z wieży zegarowej. Na potrzeby dwukondygnacyjnego skarbca wzmocniono stropy żelbetonem.

W 1936 roku budynek zmienił funkcję polityczną. Został przekształcony w siedzibę NSDAP okręgu Sopot-Oliwa. W 1941 roku, w realiach wojennych, piwnice zaadaptowano na schrony przeciwlotnicze.

Po II wojnie światowej gmach, który nie został zniszczony w czasie działań wojennych, pełnił kolejną ważną rolę. Od kwietnia 1945 roku mieścił się w nim Urząd Wojewódzki. Według części opracowań funkcja ta trwała do końca 1946 roku, a w ujęciu administracyjnym budynek pozostawał siedzibą władz województwa gdańskiego do 1958 roku. Od tego czasu służy jako Urząd Miejski w Sopocie.

Zabytek, który zachował charakter

W 2016 roku sopocki ratusz objęto procedurą wpisu do rejestru zabytków województwa pomorskiego. Argumenty konserwatorskie były jasne. Mimo upływu czasu budynek zachował praktycznie niezmieniony układ funkcjonalny, bryłę i wystrój elewacji. We wnętrzach przetrwało wiele oryginalnych detali.

Agnieszka Kowalska, ówczesna pomorska wojewódzka konserwator zabytków, podkreślała, że właśnie te cechy sprawiają, iż obiekt zasługuje na ochronę. To ważne również w kontekście obecnego remontu. Modernizacja nie może być zwykłą budowlaną interwencją. Musi łączyć poprawę bezpieczeństwa i funkcjonalności z poszanowaniem historycznej substancji budynku.

Dlatego prace prowadzone są pod nadzorem konserwatorskim. Szczególnego traktowania wymagają między innymi zabytkowe okna, detale zdobnicze, elewacja i elementy wnętrz, które tworzą charakter jednej z najbardziej rozpoznawalnych sopockich budowli publicznych.

Ratusz warto obejrzeć uważniej

Choć dla wielu mieszkańców ratusz jest przede wszystkim miejscem składania dokumentów i załatwiania spraw, warto zatrzymać się przy nim na dłużej. Fasada budynku pozwala odkrywać detale, które łatwo przeoczyć w pośpiechu. Wieża zegarowa, układ okien, dekoracyjne opracowanie elewacji i kompozycja bryły przypominają, że na początku XX wieku magistrat miał być nie tylko praktyczny, ale też reprezentacyjny.

Ratusz stoi w otoczeniu zieleni, w pobliżu skarpy i Potoku Haffnera. Spacer w kierunku plaży prowadzi przez jeden z bardziej malowniczych zakątków Sopotu z bujną roślinnością i wijącym się poniżej strumieniem. To przestrzeń, w której urzędowa historia miasta spotyka się z krajobrazem kurortu.

Remont jako ratunek, nie tylko utrudnienie

Trzyletnia modernizacja ratusza oznacza dla mieszkańców czasowe utrudnienia, nowe adresy wydziałów i konieczność śledzenia komunikatów urzędu. Warto jednak patrzeć na te prace także szerzej. To nie tylko remont siedziby administracji, ale próba zabezpieczenia budynku, który od ponad wieku towarzyszy najważniejszym etapom historii Sopotu.

W murach przy ul. Kościuszki 25-27 odbija się opowieść o mieściem, od willi rosyjskiego barona, przez ambicje cesarskiego kurortu, międzywojenne rozbudowy, mroczny czas nazizmu, powojenną  a dministrację wojewódzką, aż po współczesny samorząd. Dzisiejszy remont ma sprawić, by ta opowieść mogła być czytana dalej, nie tylko w  archiwach, ale także w kamieniu, drewnie, detalach i przestrzeni, którą Sopocianie mijają każdego dnia.

 Źródła:  DawnySopot.pl, Wikipedia, Dziennik Bałtycki, trojmiasto.pl, OdkryjPomorze.pl, stotom.wordpress.com

::news{"type":"see-also","item":"43007"}