Czy posiadanie samochodu w Sopocie staje się przywilejem? Miejsc jest mało, a oczekiwań coraz więcej [OPINIA]

Jeszcze kilkanaście lat temu własny samochód był symbolem niezależności. Dziś w Sopocie coraz częściej staje się źródłem codziennych problemów. Gdzie go zostawić, ile zapłacić za postój i czy po powrocie do domu znajdzie się wolne miejsce? Miasto na problemy odpowiada wyższymi opłatami, większą rotacją i preferencyjnymi warunkami dla mieszkańców. Spór o parkowanie prowadzi jednak do ważnego pytania. Czy samorząd powinien zapewniać przestrzeń dla prywatnych samochodów swoich mieszkańców?

Najprościej byłoby powiedzieć: mieszkam w Sopocie, płacę tu podatki, więc powinienem mieć gdzie zaparkować. Problem zaczyna się wtedy, gdy to samo mówi kilkuset mieszkańców jednej części miasta, a przy krawężniku miejsca wystarcza dla znacznie mniejszej liczby aut.

Samochód jest prywatną własnością, ale ulica, chodnik czy miejski plac są przestrzenią wspólną. Skala tej różnicy staje się bardziej czytelna, gdy spojrzymy na same wymiary. Zgodnie z przepisami zwykłe stanowisko postojowe dla samochodu osobowego musi mieć co najmniej 2,5 na 5 metrów. To 12,5 m kw. tylko na sam samochód, bez drogi dojazdowej i przestrzeni manewrowej. Przy parkowaniu równoległym stanowisko ma co najmniej 6 metrów długości.

W Sopocie przestrzeń jest szczególnie cenna. Około 61 proc. powierzchni miasta stanowią lasy i pozostałe tereny zielone, a tereny zurbanizowane zajmują niespełna 39 proc. powierzchni. Każde kolejne miejsce postojowe oznacza więc wybór. Parking, chodnik, droga rowerowa, drzewo, trawnik, ogródek restauracyjny? Nie da się tej samej przestrzeni przeznaczyć jednocześnie na wszystko.

Kto właściwie zajmuje miejsca w Sopocie?

W sopockiej dyskusji o parkowaniu łatwo odnieść wrażenie, że problem tworzy rosnąca liczba samochodów mieszkańców. Dane z badania przeprowadzonego na zlecenie miasta przed utworzeniem Śródmiejskiej Strefy Płatnego Parkowania pokazują jednak coś innego.

Ponad 90 proc. samochodów parkujących w analizowanej strefie pochodziło spoza Sopotu. Jedno miejsce parkingowe w ciągu 13 godzin zajmowało średnio zaledwie 2,79 samochodu. Głównym powodem przyjazdu były kultura i rozrywka – 46 proc., następnie wypoczynek – 30 proc. Praca i załatwianie spraw odpowiadały za około 10 proc. wizyt.

To ważne, bo przesuwa punkt ciężkości dyskusji. Problemem Sopotu nie jest wyłącznie liczba samochodów należących do Sopocian. Jest nim przede wszystkim ogromna konkurencja o ograniczoną przestrzeń w mieście, do którego każdego dnia przyjeżdżają tysiące osób.

Miasto postawiło cenę za długi postój

Od 1 maja 2026 roku w centrum funkcjonuje Śródmiejska Strefa Płatnego Parkowania. W sezonie opłaty pobierane są przez siedem dni w tygodniu. Pierwsza godzina kosztuje 9,50 zł, druga 11 zł, trzecia 13 zł, a każda kolejna ponownie 9,50 zł.

Mieszkańcy otrzymali jednak wyraźnie preferencyjne warunki. Posiadacze Karty Sopockiej z odpowiednimi pakietami mogą parkować do dwóch godzin dziennie bez opłat od poniedziałku do soboty, a w niedziele bezpłatnie przez cały dzień. Opłata zryczałtowana dla uprawnionego mieszkańca zamieszkującego w strefie nadal wynosi 10 zł za 30 dni.

Warto przy tym pamiętać o jeszcze jednym szczególe. Ustawa nakazuje, aby co najmniej 65 proc. wpływów z opłat w ŚSPP przeznaczać na transport publiczny, infrastrukturę pieszą lub rowerową oraz zieleń i zadrzewienia. Nie są to więc pieniądze, które miasto może dowolnie wykorzystać na każdy cel.

Przestrzeń nie może należeć tylko do samochodów

Nowe światło na sprawę rzucił także przeprowadzony w ubiegłym roku Sopocki Panel Obywatelski poświęcony parkowaniu. Wzięło w nim udział 36 losowo wybranych mieszkańców, dobranych tak, aby odzwierciedlać strukturę społeczności miasta. Rekomendacje przyjęte przez panel musiały zdobyć co najmniej 75 proc. poparcia.

Wśród zasad, którymi kierowali się paneliści, znalazły się nie tylko dostępność miejsc i zwiększenie rotacji. Pojawiły się również ograniczanie ruchu samochodowego, zachęcanie do chodzenia pieszo i korzystania z komunikacji zbiorowej, ochrona drzew oraz ograniczanie „betonowania” miasta.

Panel nie jest referendum i nie oznacza, że wszyscy Sopocianie myślą w ten sposób. Pokazuje jednak, że również mieszkańcy dostrzegają konflikt pomiędzy potrzebą zaparkowania auta a jakością przestrzeni, w której żyją.

Czy miasto ma obowiązek zapewnić miejsce dla prywatnego samochodu?

To prowadzi do najtrudniejszego pytania. Czy miasto ma obowiązek zapewniać przestrzeń dla prywatnych samochodów mieszkańców?

Z punktu widzenia obowiązujących przepisów nie w takim znaczeniu, że każdemu mieszkańcowi należy się konkretne lub bezpłatne miejsce parkingowe przy domu. Ustawa o samorządzie gminnym nakłada na gminę obowiązek zaspokajania zbiorowych potrzeb mieszkańców. Wymienia między innymi drogi, ulice, organizację ruchu, transport zbiorowy, ład przestrzenny oraz zieleń. Nie ustanawia jednak indywidualnego prawa właściciela samochodu do miejsca postojowego na drodze publicznej.

Jeszcze wyraźniej mówi o tym ustawa o drogach publicznych. Strefy płatnego parkowania można tworzyć tam, gdzie występuje deficyt miejsc, między innymi po to, aby zwiększać rotację oraz ograniczać dostępność danego obszaru dla samochodów lub preferować komunikację zbiorową.

Problem ten był już analizowany przez sąd właśnie w sprawie Sopotu. Rzecznik Praw Obywatelskich, powołując się na przepisy ustawy o drogach publicznych, wskazywał, że odpłatność za parkowanie w strefie jest zasadą, natomiast ulgi, abonamenty czy zerowe stawki dla określonych użytkowników stanowią wyjątki ustanawiane przez samorząd. Wojewódzki Sąd Administracyjny badał wówczas zasady przyznawania preferencji mieszkańcom i zakwestionował ich nierówne traktowanie ze względu na sposób użytkowania auta.

Przywilejem nie staje się samochód. Przywilejem staje się miejsce

Nie oznacza to, że samochód w Sopocie jest zbędnym luksusem. Dla części mieszkańców jest narzędziem pracy, sposobem na wożenie dzieci, opiekę nad starszymi rodzicami albo jedynym wygodnym środkiem transportu przy ograniczonej sprawności. Polityka miasta, która ignorowałaby takie potrzeby, byłaby równie oderwana od rzeczywistości jak przekonanie, że przy każdym mieszkaniu musi znaleźć się miejsce dla dowolnej liczby aut. Dlatego pytanie postawione w tytule wymaga doprecyzowania.

Posiadanie samochodu nie staje się przywilejem. Coraz większym przywilejem staje się natomiast możliwość taniego i długotrwałego zajmowania przez prywatny samochód fragmentu wspólnej, bardzo ograniczonej przestrzeni miasta.

Sopot już zaczął tę przestrzeń wyceniać. Jednocześnie chroni swoich mieszkańców przed pełnym ciężarem nowych opłat poprzez darmowe godziny, niedziele oraz preferencyjne stawki. Można spierać się, czy równowaga została ustawiona we właściwym miejscu. Trudno jednak oczekiwać, że problem zostanie rozwiązany poprzez tworzenie kolejnych miejsc parkingowych bez końca.

Gdzie zatem powinna przebiegać granica? Czy mieszkaniec Sopotu powinien mieć większe niż obecnie prawo do parkowania w pobliżu domu? Czy preferencje powinny obejmować jeden samochód na gospodarstwo domowe, czy każde posiadane auto? Czy miasto powinno budować parkingi kosztem innych inwestycji, czy przeciwnie – stopniowo oddawać część miejsc drzewom, chodnikom i rowerzystom? Czy zgodzilibyście się na likwidację miejsc parkingowych na własnej ulicy, gdyby w ich miejscu pojawiła się zieleń? I czy miejsce przy ulicy jest czymś, co miasto powinno zapewnić właścicielowi samochodu, czy dobrem wspólnym, o które wszyscy musimy konkurować na równych zasadach?

::news{"type":"see-also","item":"45689"}