Jak AMD zmienia widzenie i kiedy trzeba szybko zgłosić się do okulisty?

Charakter i tempo pogarszania się wzroku zależą między innymi od postaci oraz stopnia zaawansowania choroby. Szczególnej uwagi wymagają nowe zniekształcenia obrazu lub stosunkowo szybkie pogorszenie widzenia centralnego, ponieważ mogą pojawić się w przebiegu późnego, w tym wysiękowego AMD.

Dlaczego AMD wpływa przede wszystkim na środek pola widzenia?

Plamka żółta znajduje się w centralnej części siatkówki i odpowiada za widzenie szczegółów znajdujących się dokładnie przed nami. To właśnie dzięki niej możliwe jest między innymi odczytywanie drobnego tekstu, rozpoznawanie rysów twarzy czy dostrzeganie detali przedmiotów.

W AMD uszkodzeniu ulegają struktury tego obszaru. Choroba dotyczy więc przede wszystkim widzenia centralnego, natomiast widzenie obwodowe może pozostawać zachowane nawet w bardziej zaawansowanych stadiach. Z tego względu AMD zazwyczaj nie oznacza całkowitej utraty wzroku, ale pogorszenie widzenia centralnego może istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Jak może zmieniać się obraz widziany przez osobę z AMD?

Pierwsze zmiany bywają subtelne. U części osób pojawia się niewielkie zamazanie obrazu w centrum pola widzenia albo większa trudność w widzeniu przy słabszym oświetleniu. W późniejszych stadiach zaburzenia mogą stać się znacznie bardziej charakterystyczne.

Jednym z najbardziej typowych objawów jest metamorfopsja, czyli zniekształcenie obrazu. Proste krawędzie mogą wyglądać jak faliste, wygięte lub przerwane. Linie między płytkami, framuga drzwi, tekst w książce czy kratki na kartce mogą przestać wyglądać tak samo jak wcześniej. Takie zjawisko jest ważnym sygnałem ostrzegawczym.

Wraz z rozwojem zmian mogą występować także:

• zamazanie lub zniekształcenie obrazu w centrum pola widzenia, szczególnie widoczne podczas czytania albo patrzenia na twarz rozmówcy,

• ciemniejsza, szara lub pusta plama w centrum widzenia, która może stopniowo obejmować większy obszar,

• słabsze postrzeganie kontrastu i barw oraz większe trudności przy niewielkiej ilości światła.

Zmiany mogą dotyczyć początkowo tylko jednego oka. Drugie oko częściowo kompensuje wtedy pogorszenie widzenia, przez co pacjent może przez pewien czas nie zdawać sobie sprawy z problemu.

Suche i wysiękowe AMD – czy widzenie pogarsza się tak samo?

Nie. Postać sucha AMD zazwyczaj rozwija się wolniej, a pogorszenie widzenia może postępować stopniowo przez dłuższy czas. W początkowych stadiach osoba dotknięta chorobą może nie odczuwać żadnych dolegliwości. Dopiero wraz z rozwojem zmian mogą pojawiać się problemy z ostrością obrazu, czytaniem lub widzeniem w słabszym świetle.

Postać wysiękowa AMD, nazywana również neowaskularną lub mokrą, może rozwijać się znacznie szybciej. Powstają w niej nieprawidłowe naczynia krwionośne, z których może wydostawać się płyn lub krew. Zmiany te mogą prowadzić do obrzęku i uszkodzenia plamki, a tym samym do stosunkowo szybkiego pogorszenia widzenia centralnego.

Dlatego nagłe pojawienie się falowania prostych linii, nowej plamy w centrum obrazu albo zauważalne pogorszenie widzenia w jednym oku wymaga szybkiej oceny okulistycznej.

Kiedy zgłosić się do okulisty szybko?

Nie każda zmiana ostrości wzroku oznacza AMD, jednak niektórych objawów nie powinno się odkładać do kolejnej rutynowej kontroli.

Szczególną uwagę powinno zwrócić nowe lub szybko narastające zniekształcenie obrazu. Jeżeli proste linie nagle zaczynają wyglądać na pofalowane albo fragment tekstu czy twarzy wydaje się zdeformowany, wskazana jest możliwie szybka konsultacja okulistyczna. Jest to jeden z sygnałów mogących towarzyszyć późnemu AMD.

Podobnie należy potraktować nagłe pogorszenie ostrości widzenia centralnego, pojawienie się nowej ciemnej lub pustej plamy oraz zauważalną różnicę w widzeniu między jednym a drugim okiem. Szybka diagnostyka pozwala ustalić przyczynę dolegliwości i ocenić, czy zmiana może mieć związek z aktywną postacią AMD.

Warto pamiętać, że AMD zazwyczaj nie powoduje bólu. Brak bólu oka nie oznacza więc, że nagła zmiana widzenia jest niegroźna.

Czy można samodzielnie obserwować zmiany widzenia?

U osób, u których AMD zostało już rozpoznane, jednym ze sposobów obserwacji widzenia centralnego może być siatka Amslera. Jest to prosty wzór złożony z przecinających się linii i centralnego punktu. Test wykonuje się osobno dla każdego oka, ponieważ dzięki temu łatwiej zauważyć różnicę, którą przy patrzeniu obuocznym mogłoby maskować lepiej widzące oko.

Pojawienie się nowych falistych, brakujących, zamazanych lub zdeformowanych fragmentów siatki powinno być powodem do kontaktu z okulistą. Samodzielna obserwacja nie zastępuje jednak badania okulistycznego i nie pozwala określić rodzaju ani zaawansowania zmian.

Dlaczego regularne kontrole są ważne także bez objawów?

Wczesne AMD może przebiegać bez zauważalnego pogorszenia wzroku. Zmiany mogą zostać rozpoznane podczas badania dna oka, zanim zaczną wyraźnie wpływać na codzienne widzenie. W diagnostyce wykorzystuje się między innymi badanie siatkówki po rozszerzeniu źrenicy oraz optyczną koherentną tomografię, czyli OCT, która pozwala dokładnie ocenić strukturę plamki. W wybranych przypadkach zakres badań może zostać rozszerzony w zależności od obrazu klinicznego.

Częstotliwość kontroli powinna być ustalana indywidualnie. Znaczenie mają między innymi stopień zaawansowania zmian, ich obecność w jednym lub obu oczach, wcześniejsze wyniki badań oraz inne czynniki ryzyka.

Nie każde pogorszenie widzenia jest objawem AMD

Zamglony obraz, spadek ostrości czy trudności z czytaniem mogą występować również w innych chorobach oczu. Na podstawie samych objawów nie można jednoznacznie rozpoznać AMD ani określić jego postaci. Potrzebna jest ocena okulistyczna i odpowiednio dobrane badania.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku nagłych zmian widzenia. Ich przyczyny mogą być różne, dlatego nie powinny być interpretowane wyłącznie jako naturalny element starzenia się wzroku.

AMD a zmiany widzenia – co warto zapamiętać?

AMD przede wszystkim wpływa na widzenie centralne, potrzebne do czytania, rozpoznawania twarzy i dostrzegania szczegółów. Choroba może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów, ale w bardziej zaawansowanych stadiach pojawiają się między innymi zamazanie obrazu, zniekształcenie prostych linii oraz ubytki w centrum pola widzenia.

Nowe zniekształcenia obrazu, szybko postępujące pogorszenie widzenia lub pojawienie się centralnej plamy wymagają szybkiej oceny okulistycznej. Nie należy czekać wyłącznie na ból czy bardzo duży spadek ostrości, ponieważ AMD może rozwijać się bez dolegliwości bólowych.

Najważniejsze jest dopasowanie dalszego postępowania do obiektywnego stanu siatkówki i charakteru zmian stwierdzonych w badaniach obrazowych, a nie wyłącznie do subiektywnych odczuć pacjenta.

Artykuł powstał przy współpracy z www.optegra.com.pl.
Powyższe informacje należy traktować jedynie jako informacyjno-edukacyjne. Treści te, w tym zawarte w nich porady, nie mogą zastąpić bezpośredniego kontaktu ze specjalistami i nie powinny być uznawane za profesjonalną poradę.