Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego potwierdzili obecność bakterii Rickettsia aeschlimannii w kleszczach z rodzaju Hyalomma znalezionych na terenie Polski. Gatunek, charakteryzujący się aktywnym sposobem poszukiwania żywiciela, rozprzestrzenia się w Europie Środkowej w wyniku migracji ptaków oraz sprzyjających warunków klimatycznych.

W ramach projektu badawczego "Narodowe kleszczobranie", prowadzonego przez Uniwersytet Warszawski, przeanalizowano osobniki kleszczy Hyalomma odnalezione w ostatnich dwóch latach na terenie Śląska, Wielkopolski oraz Pomorza. Wyniki analiz laboratoryjnych czterech osobników wykazały obecność patogenów odpowiedzialnych za riketsjozy z grupy gorączek plamistych. Choroby objawiają się gorączką, bólami mięśni i wysypką, a w przypadku braku odpowiedniego leczenia antybiotykowego mogą prowadzić do powikłań zdrowotnych.

::news{"type":"see-also","item":"39470"}

Aktywne polowanie i cechy morfologiczne Hyalomma

Kleszcze z rodzaju Hyalomma znacząco różnią się od występującego powszechnie w Polsce kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus). Do ich kluczowych cech biologicznych należą:

• Rozmiar: dorosłe osobniki osiągają do 2 cm długości. Napięte krwią samice przekraczają 1 cm, przy standardowych wymiarach 5 mm długości i 3 mm szerokości.
• Wygląd: ciemnobrunatne ubarwienie oraz charakterystyczne, długie i prążkowane odnóża.
• Zachowanie: w przeciwieństwie do gatunków rodzimych, które oczekują na żywiciela pasywnie, Hyalomma aktywnie śledzi ofiarę. Reaguje na ruch oraz drgania podłoża i potrafi przemieścić się w stronę żywiciela na dystans kilku metrów.

Mechanizm migracji i bariery środowiskowe

Ekspansja tego gatunku do Polski odbywa się drogą powietrzną. Larwy i nimfy kleszczy są przenoszone przez ptaki migrujące z Afryki i Azji podczas wiosennych przelotów. Historycznie surowy klimat Polski uniemożliwiał tym pajęczakom przetrwanie, jednak obecne zmiany klimatyczne - w tym wyższe temperatury i suche wiosny - stwarzają warunki umożliwiające ich bytowanie w Europie Środkowej.

Obecnie naukowcy monitorują, czy kleszcze są w stanie przejść pełny cykl rozwojowy w polskich warunkach. Potwierdzenie obecności młodych stadiów (larw lub nimf) rozwijających się lokalnie byłoby dowodem na trwałe zadomowienie się gatunku w rodzimym ekosystemie.

Epidemiologiczne tło zagrożeń odkleszczowych

Pojawienie się gatunku Hyalomma rozszerza listę potencjalnych zagrożeń, jednak nie zastępuje dotychczasowych ryzyk związanych z rodzimą fauną. Kleszcz pospolity pozostaje głównym wektorem boreliozy oraz kleszczowego zapalenia mózgu. Skalę problemu obrazują dane regionalne: tylko w ubiegłym roku w powiecie kościerskim odnotowano ponad 70 przypadków boreliozy, a na całym Pomorzu liczba zachorowań przekroczyła 200 osób.

::news{"type":"see-also","item":"24343"}

Monitoring prowadzony w ramach nauki obywatelskiej (citizen science) pozwala na bieżąco aktualizować mapę występowania nowych patogenów, w tym wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej, który choć jeszcze niepotwierdzony w polskiej populacji Hyalomma, jest przenoszony przez gatunek w innych częściach świata.