Nie tylko parkowanie. Straż miejska ma coraz więcej zadań i nowe uprawnienia

Nowe rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 15 września 2026 roku rozszerzyło katalog wykroczeń, za które strażnicy gminni mogą wystawić mandat. Zmiany dotyczą zarówno spraw związanych z porządkiem publicznym, jak i wykroczeń na przejazdach kolejowych czy naruszeń przepisów dotyczących ochrony zdrowia i zwierząt. W tym samym czasie Unia Metropolii Polskich opublikowała raport „35 lat na straży porządku” przedstawiający działalność straży miejskich w Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu. Dane obejmują 2025 r. i pokazują, że zakres zadań formacji wykracza poza kontrolę parkowania i reagowanie na drobne wykroczenia.

::news{"type":"see-also","item":"45893"}

Więcej mandatów. Nowe kompetencje straży miejskiej w Polsce

Lista wykroczeń objętych postępowaniem mandatowym została rozszerzona, przypomina Portal Samorządowy. Strażnicy mogą teraz nakładać grzywny między innymi za fotografowanie obiektów objętych zakazem, w tym określonych obiektów wojskowych, a także za sprzedaż napojów energetycznych osobom małoletnim. Nowe przepisy obejmują również wybrane naruszenia ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Mandatem mogą zakończyć się także określone naruszenia przepisów dotyczących przemieszczania zwierząt.

Zmiany obejmują również zachowania wobec funkcjonariuszy. Za niezastosowanie się do poleceń strażnika możliwa będzie grzywna do 500 zł, natomiast osobną grupę nowych kompetencji stanowią wykroczenia popełniane na przejazdach kolejowych. Chodzi między innymi o objeżdżanie opuszczonych zapór, wjazd podczas ich opuszczania oraz przejazd przy czerwonym sygnale. W przypadku wjazdu na przejazd, gdy po jego drugiej stronie nie ma miejsca umożliwiającego kontynuowanie jazdy, grzywna ma wynosić co najmniej 2000 zł.

Tysiące pracowników Straży Miejskiej. Duże różnice między miastami

Na koniec 2025 r. w strażach miejskich 12 miast objętych raportem pracowało 4605 osób. Funkcjonariuszy mundurowych było 3712, co odpowiadało 81 proc. wszystkich zatrudnionych, a pozostałe 893 osoby były pracownikami cywilnymi. Średnio na 10 tys. mieszkańców przypadało pięciu strażników, ale poziom zatrudnienia wyraźnie różnił się między poszczególnymi miastami. Najniższy wskaźnik, wynoszący trzech strażników na 10 tys. mieszkańców, odnotowano w Lublinie, Rzeszowie i Szczecinie, a najwyższy, wynoszący ośmiu, w Warszawie.

Skala bezpośredniego kontaktu z mieszkańcami jest jeszcze większa. W ciągu 2025 r. jednostki przyjęły około 793 tys. zgłoszeń, czyli średnio około 2,2 tys. każdego dnia. Warszawa odnotowała ponad 308 tys. zgłoszeń, Kraków ponad 113 tys., a Poznań blisko 87 tys. Najwięcej spraw dotyczyło bezpieczeństwa i porządku w komunikacji - było ich 479 tys., czyli 60 proc. wszystkich zawiadomień.

::news{"type":"see-also","item":"45689"}

Tym zajmuje się Straż Miejska w Polsce. Zgłoszenia komunikacyjne dominują

W 2025 r. strażnicy miejscy w analizowanych miastach ujawnili około 683 tys. wykroczeń. To średnio około 1,9 tys. przypadków dziennie, a 80 proc. z nich dotyczyło bezpieczeństwa i porządku w komunikacji. W ciągu roku funkcjonariusze wystawili około 407 tys. mandatów o łącznej wartości 60 mln zł. Średnia kwota jednego mandatu wyniosła 147 zł, a na koła nieprawidłowo zaparkowanych pojazdów założono około 90 tys. blokad.

Nie każda interwencja kończyła się jednak grzywną. W blisko 190 tys. przypadków zastosowano środki oddziaływania wychowawczego, w tym przede wszystkim pouczenia, ostrzeżenia i zwrócenie uwagi. Strażnicy ujawnili również 404 przestępstwa, a 561 osób zostało przez nich ujętych i przekazanych policji. Raport opisuje także udział funkcjonariuszy w zabezpieczaniu miejsc przestępstw, pożarów, katastrof i innych zdarzeń wymagających współpracy z policją oraz służbami ratowniczymi.

Drony i smogowozy. Coraz lepsze wyposażenie funkcjonariuszy

Zmienia się również sprzęt wykorzystywany przez straże miejskie. W 2025 r. jednostki w 12 miastach miały łącznie 653 samochody oraz 339 rowerów, a w ich flotach znajdowały się również motocykle, motorowery, quady i inne pojazdy dostosowane do lokalnych warunków. Część formacji wykorzystuje specjalistyczne samochody przeznaczone do kontroli jakości powietrza, określane jako smogowozy lub smogobusy. Wyposażono je między innymi w czujniki, kamery i stanowiska analityczne, a pomiary mogą być wspierane przez drony, kamery termowizyjne oraz sprzęt do pobierania próbek z palenisk.

Sprzęt coraz częściej służy także do działań ratowniczych i kryzysowych. Straże dysponują defibrylatorami AED, plecakami ratunkowymi, agregatami prądotwórczymi, pompami do usuwania wody oraz przenośnymi stacjami zasilania. W części jednostek znajdują się też namioty mogące działać jako punkty medyczne lub centra dowodzenia, a także urządzenia zapewniające łączność satelitarną. Sam raport wskazuje, że zakres wyposażenia jest dostosowywany nie tylko do codziennych interwencji, lecz także do sytuacji nadzwyczajnych.

::news{"type":"see-also","item":"43529"}

Kryzysy i ochrona ludności. Rola Straży Miejskiej wykracza poza mandaty?

Straż miejska uczestniczy w działaniach kryzysowych mimo szczególnej konstrukcji obecnych przepisów. Formacja nie została wymieniona w ustawie o zarządzaniu kryzysowym jako uczestnik tego systemu, ale jej przedstawiciele pracują w miejskich zespołach zarządzania kryzysowego i biorą udział w ćwiczeniach organizowanych wspólnie z innymi służbami. Raport przypomina również zaangażowanie strażników podczas pandemii COVID-19, kryzysu migracyjnego po rozpoczęciu wojny w Ukrainie oraz lokalnych zagrożeń pogodowych. Ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej wprost zaliczyła natomiast straże gminne do podmiotów ochrony ludności.

Autorzy raportu wskazują jednocześnie na niespójności dotyczące mobilizacji. Strażnicy nie zostali objęci rozwiązaniami, które w przypadku części innych służb przewidują pozostanie funkcjonariuszy w swoich formacjach podczas mobilizacji i wojny. Dokument zwraca również uwagę na status zawodowy strażników, którzy pozostają pracownikami samorządowymi i nie korzystają z rozwiązań emerytalnych przewidzianych dla części innych służb mundurowych. W dziesięciu analizowanych miastach w 2025 r. odnotowano 114 wypadków skutkujących czasowym uszczerbkiem na zdrowiu funkcjonariuszy, a raport wymienia także przypadki czynnej napaści podczas interwencji.

Więcej obowiązków. Przepisy nie nadążają za zmianami w Straży Miejskiej?

Według autorów raportu zakres zadań rozwija się szybciej niż część kompetencji prawnych. Strażnicy mają ograniczony dostęp do niektórych państwowych baz danych, a przy części spraw nie mogą samodzielnie przeprowadzić wszystkich czynności potrzebnych do ich zakończenia. Dokument wskazuje również na nowe formy mobilności, których rozwój nie zawsze znajduje odpowiednie odzwierciedlenie w katalogu uprawnień funkcjonariuszy. Rozszerzenie kompetencji mandatowych od 15 września zmienia część tych zasad, ale dotyczy określonych kategorii wykroczeń.

Osobnym wyzwaniem pozostają kadry. Autorzy raportu zwracają uwagę na starzenie się części zespołów i przewidują, że w perspektywie kolejnych lat może to wpływać na możliwość wykonywania pracy patrolowej w terenie. Jednocześnie zadania formacji obejmują coraz więcej obszarów wymagających specjalistycznej wiedzy, od ochrony środowiska po działania ratownicze i przygotowanie na sytuacje kryzysowe. Raport łączy kwestie kadrowe z dalszym rozwojem kompetencji i wyposażenia jednostek.

::news{"type":"see-also","item":"46034"}

W statystykach jest również działalność, która nie sprowadza się do wykroczeń i mandatów. W 2025 r. strażnicy w miastach UMP doprowadzili około 23 tys. osób nietrzeźwych do izb wytrzeźwień lub miejsca zamieszkania, a raport opisuje także pomoc osobom w kryzysie bezdomności, zagubionym seniorom czy dzieciom potrzebującym wsparcia. Część takich czynności nie jest widoczna w statystykach opartych wyłącznie na liczbie ujawnionych wykroczeń.