W niejednym filmie o tematyce kryminalnej, czy policyjnej jest scena, w której podejrzany jest badany wariografem, czyli wykrywaczem kłamstw. Nie każdy wie, ale faktycznie taka metoda jest powszechnie stosowana. Na czym dokładnie polega badanie wykrywaczem kłamstw? Jak działa wykrywacz kłamstw?

Czym jest wykrywacz kłamstw?

Wariograf jest urządzeniem, które służy do analizowania fizjologicznych reakcji organizmu człowieka na bodziec zewnętrzny.  

Pierwszy współcześnie znany wykrywacz kłamstw powstał w 1921 roku. Jego twórcą jest student medycyny, dorabiający w wolnych chwilach jako stróż prawa - Augustus Larson. Dwanaście lat później wynalazek został udoskonalony przez Leonarda Keelera. W Polsce pierwszy wariograf pojawił się w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku. Sprowadził go profesor kryminalistyki z Uniwersytetu Warszawskiego - Paweł Horoszowski.

Badanie wariografem polega na analizie wielu różnych reakcji fizjologicznych, sygnałów behawioralnych oraz treści komunikatów werbalnych, które są ściśle związane z emocjami. Do takich parametrów należą między innymi: 

• ciśnienie krwi, 
• bioelektryczna aktywność mózgu, 
• aktywność układu oddechowego, 
• temperatura ciała, 
• reakcje skórno-galwaniczne (opór elektryczny skóry), 
• mimika, 
• gestykulacja, 
• ton głosu,
• ruch gałek ocznych, 
• rozmiar źrenicy oka,
• postawa, 
• spójność wypowiedzi, 
• wartość informacji, 
• dobór słownictwa, 
• częstotliwość przerw między wypowiadanymi słowami. 

A dlaczego kłamstwo wywołuje w naszym organizmie pobudzenie emocjonalne oraz szereg reakcji fizjologicznych? Mówienie nieprawdy jest dla ludzkiego mózgu czymś o wiele trudniejszym niż mówienie prawdy. Aby wymyślić kłamstwo, konieczne jest stworzenie nowego scenariusza, który będzie brzmiał logicznie oraz spójnie. Ponadto kłamstwo dla wielu osób wiąże się ze strachem przed zdemaskowaniem. 

Zobacz również: Wykrywacz kłamstw w Polsce - Lista placówek Instytutu Badań Wariograficznych

Kto używa wariografu? 

Początkowo z wykrywacza kłamstw głównie korzystały organy ścigania. Obecnie jest stosowanyw sprawach zupełnie prywatnych lub przez przedsiębiorstwa chcące sprawdzić lojalność pracowników. 

Badania wykrywaczem kłamstw wykorzystuje się również w czasie rekrutacji pracowników. U nas w Polsce w czasie rekrutacji do Policji, Żandarmerii Wojskowej, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Straży Granicznej, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Krajowej Administracji Wojskowej stosuje się takie badanie. Ważne jest to ze względu na sprawdzenie, czy kandydat nie skłamał w kwestionariuszu osobowym dotyczącym przeszłości. 

Wariograf a prawo 

W Polsce od stycznia 2015 roku uznano, że stosowanie wykrywacza kłamstw w czasie przesłuchania bez zgody przesłuchiwanego jest niezgodne z prawem (artykuł 171, paragraf 5, punkt 2 Kodeksu postępowania karnego). Jednak mimo zgody wynik badania nie może być przedstawiony podczas postępowania karnego jako dowód. 

Inaczej prawo wygląda przykładowo w USA. W Stanach Zjednoczonych wyniki sporządzone w czasie badania detektorem kłamstw w dwudziestu dwóch stanach bywają dopuszczone jako dowód w sprawie.