Westerplatte odsłania kolejne tajemnice. Co zostało pod zniszczonymi koszarami?

Pogięte pręty, rozbity beton, a pod gruzem posadzka, po której chodzili polscy żołnierze. Archeolodzy na Westerplatte dotarli do pozostałości garażu i rusznikarni dawnych koszar. Odkryli część moździerza obrońców, psią miskę i tysiące niebezpiecznych przedmiotów. Osobne prace przy placówce „Fort” przyniosły znalezisko, które może pomóc wyjaśnić los jednego z zaginionych żołnierzy.

Pod gruzem zachowały się ślady codzienności

Najpierw trzeba było usunąć i zinwentaryzować kilkadziesiąt żelbetowych fragmentów konstrukcji. Pod nimi znajdowały się pozostałości pomieszczeń, które przed wojną służyły załodze Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Archeolodzy odsłonili ściany działowe, klinkierowe płytki w granatowoszarym i rdzawobrązowym kolorze oraz uszkodzony kanał do napraw samochodów.

To ślady garażu i rusznikarni w północnym skrzydle nowych koszar. Udało się też odnaleźć prowadzący do nich zjazd, fragmenty nawierzchni, rynsztok i studzienkę odprowadzającą deszczówkę.

XIII sezon badań archeologicznych Muzeum II Wojny Światowej trwał od 9 kwietnia do 10 sierpnia 2026 roku. Objął 479 m²: część dawnych koszar oraz teren placu apelowego po ich wschodniej stronie. Muzeum przedstawiło właśnie podsumowanie tych prac.

– Odsłoniliśmy poziom, po którym chodzili polscy obrońcy w 1939 r. – podkreśla w muzealnym komunikacie archeolog Adam Dziewanowski.

Znaczenie tego miejsca wykraczało poza zakwaterowanie żołnierzy. W koszarach mieściły się główny punkt dowodzenia, schron załogi i punkt opatrunkowy.

Przetrwały obronę. Zniszczenie przyszło pod koniec wojny

Nowe koszary powstały w latach 1935–1937. Żołnierze mieli tu izby mieszkalne, kuchnię, jadalnię, łaźnię i izbę chorych. Żelbetowy budynek przygotowano również do walki: wyposażono go w stanowiska ciężkich karabinów maszynowych, radiostację, centralę telefoniczną, zapasową elektrownię i studnię artezyjską.

Północnego skrzydła nie zniszczyły walki we wrześniu 1939 roku. Koszary przetrwały je w stosunkowo dobrym stanie. Katastrofalna eksplozja nastąpiła dopiero pod koniec wojny, na przełomie marca i kwietnia 1945 roku. Wybuchła amunicja zgromadzona przez Niemców w suterenie północnej części budynku.

Siłę wybuchu widać w odsłoniętych reliktach: popękanym betonie, pogiętych i połamanych prętach zbrojeniowych. Na podstawie przebadanego fragmentu leja oraz archiwalnych fotografii badacze oszacowali, że zagłębienie mogło mieć nawet 20 metrów średnicy.

Po wojnie zasypano je, wrzucając do środka także porozrzucane elementy konstrukcji. W latach 60. przez tę część dawnych koszar poprowadzono deptak do Pomnika Obrońców Wybrzeża. Na badanym obszarze po placu apelowym nie zachował się żaden ślad.

Część moździerza, naprawiona menażka i psia miska

W czasie sezonu pozyskano ponad 2,7 tys. przedmiotów. Niemal 900 muzealnicy uznali za szczególnie wartościowe pod względem naukowym, wystawienniczym i emocjonalnym.

Jednym z najważniejszych znalezisk jest płyta oporowa polskiego moździerza wz. 1931 kalibru 81 mm, czyli element stanowiący oparcie broni o podłoże. Pochodzi z jednego z czterech moździerzy używanych przez obrońców Westerplatte. Ich ogień pomagał odpierać niemiecką piechotę, zanim zostały uszkodzone podczas bombardowania 2 września.

Z ziemi wydobyto także fragment obramowania okna z oryginalną farbą w kolorze angielskiego różu. Według muzeum takie malowanie miało pomagać w maskowaniu bojowych funkcji zabudowań.

Inne przedmioty przybliżają codzienność ludzi przebywających na półwyspie. Polska menażka wojskowa zachowała ślady naprawy, którą badacze wiążą najprawdopodobniej z cywilnym jeńcem pracującym przymusowo na Westerplatte po zajęciu składnicy.

Jest też psia miska. Muzeum łączy ją z jednym z dwóch psów przebywających na terenie WST podczas walk: Erosem majora Henryka Sucharskiego lub Bezą kapitana Franciszka Dąbrowskiego. Do którego zwierzęcia należała, komunikat nie rozstrzyga.

28 tysięcy powodów do ostrożności

Pracom stale towarzyszył nadzór sapera. W trakcie badań odkryto 28 tys. przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego. To określenie szersze niż „niewybuchy” i właśnie nim posługuje się muzeum.

Najliczniejsze były naboje karabinowe systemu Mauser oraz zapalniki pocisków artyleryjskich. Znaleziono również granaty ręczne i pociski kalibru od 20 do 150 mm.

Przeważały pozostałości amunicji magazynowanej przez Niemców pod koniec wojny. Część trafiła w to miejsce podczas powojennego porządkowania półwyspu. Wszystkie niebezpieczne przedmioty zabezpieczono i przekazano do neutralizacji.

Listopadowe odkrycie. Czy uda się ustalić nazwisko?

Zakończony w sierpniu sezon badań koszar nie oznaczał końca pracy archeologów. Równolegle nadzorują oni roboty związane z pierwszym etapem budowy Muzeum Westerplatte. To podczas tych osobnych prac, 5 listopada, przy placówce „Fort” odnaleziono ludzkie szczątki.

Jak podał IPN, znajdowały się około 2,5 metra poniżej obecnego poziomu gruntu. Towarzyszyły im m.in. polski bagnet z pochwą, guziki wojskowe i elementy wyposażenia. Miejsce odkrycia, przedmioty oraz ustalenia historyczne wskazują, że mogą to być szczątki legionisty Mieczysława Krzaka. To jednak hipoteza wymagająca potwierdzenia badaniami DNA.

Krzak służył na Westerplatte przy moździerzach. Po nalocie 2 września został skierowany w rejon placówki „Fort”. Według relacji towarzyszy broni tam poległ, a po zakończeniu walk uznano go za zaginionego.

9 listopada szczątki podjęto pod nadzorem prokurator IPN i zabezpieczono materiał do badań genetycznych. Instytut apeluje o kontakt do osób, które mogą pomóc w ustaleniu żyjących krewnych żołnierza. Materiał porównawczy od rodziny pozwoli zweryfikować przypuszczenia badaczy.

Zanim Westerplatte stało się polem bitwy

Wykopaliska odsłaniają również wcześniejsze dzieje półwyspu. Wśród znalezisk są ołowiane pociski muszkietowe związane z wojnami napoleońskimi, a także monety, fragmenty naczyń, butelek i przedmioty osobiste z czasów, gdy działał tu nadmorski kurort.

Podczas nadzorów nad budową muzeum udokumentowano dawną krawędź wyspy, którą w połowie XIX wieku przekształcono w półwysep, oraz kamienną opaskę pełniącą funkcję falochronu. W okolicy placówki „Fort” natrafiono nawet na warstwę pozostałą po realizacji filmu „Westerplatte” z 1967 roku.

Odsłonięte relikty koszar mają zostać udostępnione zwiedzającym w ramach budowy muzeum. Dla archeologów oznacza to możliwość pokazania autentycznego miejsca służby i walki polskiej załogi.

::news{"type":"see-also","item":"47866","portal":"esopot.pl"}