Kto zbudował dom przy Kościuszki 44 i kim byli ludzie, którzy mieszkali w nim przed wojną? Dwoje mieszkańców postanowiło poszukać odpowiedzi w archiwach. Zebrali tysiące plików, a do odczytywania dawnych dokumentów wykorzystali sztuczną inteligencję. Efekty udostępnili w internecie. Obok opracowań można zobaczyć skany, sprawdzić przekłady i dowiedzieć się, które ustalenia wciąż budzą wątpliwości.
Mijane codziennie schody, drzwi, nazwiska na starych dokumentach. Mieszkanie w ponadstuletniej kamienicy daje wiele powodów do ciekawości. Odpowiedzi rzadko są jednak pod ręką.
Aneta Szuniewicz i Leszek Para, mieszkańcy kamienicy przy ul. Kościuszki 44 w Sopocie, chcieli poznać przeszłość swojego domu, ustalić, kto go zbudował, jak zmieniały się plany i kto zajmował mieszkania. Interesowały ich także opowieści przekazywane przez sąsiadów. Postanowili sprawdzić, co znajduje potwierdzenie w dokumentach.

Tak powstał projekt badawczy, którego wyniki publikują na stronie kosciuszki44sopot.pl. Można tam prześledzić historię budynku, zajrzeć do dawnych akt i poznać ludzi związanych z tym adresem. Autorzy otwarcie opisują też udział sztucznej inteligencji w całym przedsięwzięciu.
„Chcieliśmy użyć sztucznej inteligencji w dobry sposób” – wyjaśniają na stronie projektu.
Chodziło o udostępnienie materiałów, których samodzielna lektura dla wielu osób byłaby zbyt trudna.
Podstawą badań stały się materiały z Archiwum Państwowego w Gdańsku, Oddziału w Gdyni: akta budowlane, plany i akta księgi wieczystej. Uzupełniły je m.in. księgi adresowe, dokumentacja techniczna PKP, fotografie oraz wspomnienia mieszkańców. Przy kwerendzie i przygotowaniu skanów pracował archiwista.
Według zestawienia autorów zgromadzony zbiór liczy ponad 4400 plików, w tym 1194 karty archiwalne. Powstało 967 opisów dokumentów, z których 775, dotyczących materiałów sprzed 1945 roku, udostępniono w całości na stronie.
Dużą przeszkodą był język i charakter pisma. Znaczna część akt została sporządzona po niemiecku, ręcznie, kurrentą. Na takich kartach nawet ustalenie nazwiska czy pojedynczego słowa wymaga uważnego odczytu.
W tym zadaniu mieszkańcy wykorzystali modele językowe Claude. AI przygotowywała odczyty, tłumaczenia, komentarze i opracowania. Autorzy dostarczali materiały, ustalali zasady, wskazywali kierunek poszukiwań i sprawdzali wyniki. Pomagała również znajomość samej kamienicy, układu pomieszczeń i detali, które przetrwały do dziś.
Główne prace trwały od 22 sierpnia do 10 października 2026 roku. Jak podają twórcy, zajęły 21 dni roboczych i około 60 godzin sesji z AI.
Najważniejsze założenie projektu jest proste. Czytelnik powinien mieć możliwość sprawdzenia, skąd pochodzi informacja. Dlatego dokumenty otrzymały osobne opisy. Obok skanu znajdują się odczyt oryginału, polski przekład i komentarz. Opracowania zawierają odsyłacze do materiałów źródłowych. Nie trzeba znać niemieckiego, żeby zapoznać się z treścią pisma, a osoba potrafiąca odczytać oryginał może porównać go z proponowanym tłumaczeniem.
Autorzy rozróżniają też stopień pewności ustaleń. Oznaczenie „prawdopodobne” sygnalizuje interpretację lub częściowo niepewny odczyt. „Hipoteza” wskazuje domysł wymagający potwierdzenia, a „wspomnienie” – relację ustną. W samych transkrypcjach zaznaczono słowa niepewne i miejsca nieczytelne.
To istotne zwłaszcza przy odtwarzaniu losów ludzi. Podobne nazwisko, zmieniony numer domu czy niejasna data mogą skierować poszukiwania w niewłaściwą stronę.
Twórcy pokazują również pomyłki, które wykryli podczas pracy. Jeden z pierwszych odczytów sugerował, że lokal przeznaczono dla piekarza na działalność piekarską. Ponowne sprawdzenie skanu wykazało, że dokument mówił o mieszkaniu dla portiera. W innym przypadku zakaz dalszej rozbudowy poddasza został odczytany jako zakaz zamieszkiwania. Zdarzały się także dopisane przez model sformułowania, których na karcie w ogóle nie było.
Dlatego ponad 250 opisów poddano ponownej kontroli przez drugi model. Wracał on do obrazu dokumentu, zamiast oceniać wyłącznie gotowy tekst. Przy części spornych odczytów wykorzystano również Transkribus, specjalistyczne narzędzie do rozpoznawania pisma ręcznego.
Druga kontrola nie jest jednak gwarancją bezbłędności. Autorzy zaznaczają, że opracowania mogą zawierać pomyłki, także te przeniesione z wcześniejszych odczytów. Zachęcają do zgłaszania korekt. Opis metody pozwala zobaczyć zarówno możliwości zastosowanych narzędzi, jak i ich ograniczenia.
Co udało się ustalić? Według dokumentów odczytanych w ramach projektu kamienica powstała w latach 1909–1910. Stan surowy osiągnęła w około trzy i pół miesiąca, podczas budowy prowadzonej również zimą.
Poszukiwania wymagały śledzenia dawnych adresów. Dzisiejsza Kościuszki występuje w materiałach jako Schulstraße, a później Mackensenallee. Sama działka miała wcześniej inne numery. Połączenie tych zapisów było potrzebne, aby odtworzyć ciągłość jej historii.
Zakres badań obejmuje właścicieli, inwestorów, architektów, rzemieślników i lokatorów. Osobne opracowania poświęcono budynkowi, mieszkańcom oraz chronologii zmian. Autorzy porównują kolejne wersje projektów, próbując rozdzielić pierwotne zamiary od tego, co rzeczywiście powstało.
Dla osób, które chcą zacząć od krótszej lektury, przygotowali ciekawostki z akt oraz kalendarium. Bardziej dociekliwi mogą skorzystać z wirtualnego archiwum i dwujęzycznej czytelni. Historia jednego domu staje się dostępna także dla sąsiada, który nigdy wcześniej nie zaglądał do archiwalnych dokumentów.
Autorzy wyznaczyli granice publikacji. Nie udostępniają danych prywatnych powojennych lokatorów ani pełnych skanów dokumentacji powojennej. Te materiały wykorzystują w opracowaniach w ograniczonym zakresie.
Nadal szukają dawnych zdjęć, szczególnie wnętrz, dokumentów i wspomnień. Można je przekazywać na adres [email protected]. Przyjmują również uwagi do odczytów i tłumaczeń.
Projekt przy Kościuszki 44 pokazuje, ile pytań może kryć się pod jednym adresem. Część odpowiedzi udało się już znaleźć, inne czekają na kolejną kartę z archiwum lub fotografię z rodzinnego albumu. Być może ktoś nadal przechowuje zdjęcie, na którym mieszkańcy rozpoznają swój dom sprzed stu lat.
::news{"type":"see-also","item":"47752","portal":"esopot.pl"}
„Sława UPA” na pomnikach w Trójmieście. Policja...
Natychmiast odesłać na Ukrainę!!!
Ron
07:37, 2026-11-16
Opłatek u Donalda Tuska w Sopocie?
Przecież PDT nie ma oficjalnie żadnego mieszkania, żony się pytał o pozwolenie?
Morfeusz
07:24, 2026-11-16
Dlaczego warto wybrać samochód elektryczny?
Pani ekspertka w salonie już taka profesjonalna się nie wydaje
Marek
22:56, 2026-11-15
Jan Paweł Długi czy kupomuszla? Internauci znowu...
Czy jest nadzieja, żeby złota kupa znikła?
Bubu
20:22, 2026-11-15
Brak komentarza, Twój może być pierwszy.
Dodaj komentarz
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu esopot.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz