Zamknij

Synagoga w Sopocie padła ofiarą pogromu. Mija 88 lat od tragedii

Przemysław Szczygieł
07:59, 12.11.2026 Aktualizacja: 11:24, 11.11.2026
Skomentuj Sopocka synagoga spalona przez nazistów w 1938 roku. Autor nieznany - zdjęcie, domena publiczna. Sopocka synagoga spalona przez nazistów w 1938 roku. Autor nieznany - zdjęcie, domena publiczna.

Przy ulicy Dąbrowskiego 1 stoi budynek mieszkalny. Przed wojną pod tym adresem znajdowała się sopocka synagoga, podpalona przez nazistów w listopadzie 1938 roku. Świątynia służyła wiernym nieco ponad 24 lata. Jej zniszczenie poprzedziły prześladowania ludzi, którzy współtworzyli życie nadmorskiego kurortu.

Historia żydowskiego Sopotu nie zaczyna się od płonącej synagogi. W drugiej połowie XIX wieku osiedlali się tu żydowscy mieszkańcy, którzy prowadzili zajazdy, później pensjonaty i działalność handlową. Ich obecność wiązała się między innymi z obecną ulicą Grunwaldzką.

Z czasem powstała liczna społeczność. Według opracowania Tomasza Kawskiego w 1929 roku w Sopocie mieszkało 4311 Żydów. Działały organizacje pomocowe, stowarzyszenia młodzieżowe i klub sportowy Bar Kochba. Był to świat rodzin, przedsiębiorstw i codziennych spraw, którego ślady pozostają częścią historii miasta.

Świątynia na nieco ponad 24 lata

Samodzielna gmina żydowska powstała w 1913 roku. Projekt synagogi przy Roonstraße, dzisiejszej ulicy Dąbrowskiego, przygotował Adolf Bielefeldt. Otwarto ją 26 maja 1914 roku, podczas uroczystości prowadzonej przez rabina Roberta Kältera. Śpiewał gdański chór synagogalny.

Murowany budynek miał dwie wieże zwieńczone kopułami i ozdobną rozetę nad wejściem. Sala modlitewna znajdowała się na parterze, a galeria dla kobiet na piętrze. W ogrodzie podczas święta Sukot stawiano szałas. Od otwarcia świątyni do jej zniszczenia upłynęło nieco ponad 24 lata.

Prześladowania zaczęły się wcześniej

W latach 30. Sopot należał do Wolnego Miasta Gdańska. Po dojściu nazistów do władzy w 1933 roku warunki życia żydowskich mieszkańców coraz bardziej się pogarszały.

Opracowania dotyczące sopockiej społeczności opisują napaści na sklepy i znieważanie gości żydowskiej kawiarni latem 1935 roku. Później nasilały się ograniczenia działalności gospodarczej i przejmowanie żydowskich przedsiębiorstw. Mieszkańcy zaczęli opuszczać Sopot jeszcze przed spaleniem synagogi.

Sopocka synagoga spalona przez nazistów w 1938 roku. Autor nieznany - zdjęcie, domena publiczna.

Szykany dotykały również przyjezdnych. Część żydowskich letników wybierała pobliskie Orłowo. W 1938 roku wprowadzono zakazy wstępu Żydów do kin i teatrów oraz pracy w instytucjach państwowych. Kurort, który wcześniej przyciągał gości, coraz jawniej wykluczał ich ze względu na pochodzenie.

Noc kryształowa dotarła również do Sopotu

W Niemczech, Austrii i przyłączonym do Rzeszy Kraju Sudetów pogrom nastąpił 9–10 listopada 1938 roku. Nazywany jest nocą kryształową, od szkła rozbitych witryn. Ta nazwa nie oddaje jednak rozmiaru tragedii: niszczono synagogi, plądrowano domy, bito i mordowano ludzi. Dziesiątki tysięcy żydowskich mężczyzn uwięziono w obozach koncentracyjnych.

Była to zorganizowana przemoc, inspirowana i koordynowana przez nazistowskie kierownictwo. Nie należy opisywać jej wyłącznie jako spontanicznych zamieszek czy działania anonimowego tłumu.

Kilka dni później celem nazistowskiego ataku stała się sopocka synagoga. Jak podaje Wirtualny Sztetl, świątynia spłonęła w nocy z 12 na 13 listopada 1938 roku. Zniszczeniu miejsca modlitwy towarzyszyły napaści na żydowskie sklepy i mieszkania. Pogrom uderzał w ludzi, ich dobytek i możliwość dalszego życia w mieście.

Tablica, za którą stoi czyjeś życie

Synagogi nie odbudowano. W latach 60. na jej miejscu powstał budynek mieszkalny. W 1990 roku umieszczono na nim tablicę pamiątkową, którą później skradziono. Nową odsłonięto w maju 1999 roku. Jej fundatorką była urodzona w Sopocie Mira Ryczke-Kimmelman.

Dla niej pamięć o przedwojennych mieszkańcach miała osobisty wymiar. Przeżyła Zagładę, doczekała wyzwolenia w Bergen-Belsen, a po wojnie zamieszkała w Stanach Zjednoczonych. Po latach przywoziła do Sopotu bliskich, by pokazać im miejsca swojego dzieciństwa.

::news{"type":"see-also","item":"47728","portal":"esopot.pl"}

Przy Dąbrowskiego 1 warto więc pamiętać nie tylko o utraconym budynku. Synagogi nie zniszczył front. Podpalono ją przed wybuchem II wojny światowej, gdy żydowscy mieszkańcy Sopotu już doświadczali przemocy i wykluczenia. Tablica przypomina o świątyni, ale także o ludziach, dla których to miasto było domem.

Dalszy ciąg materiału pod wideo ↓

Co sądzisz na ten temat?

podoba mi się 0
nie podoba mi się 0
śmieszne 0
szokujące 0
przykre 0
wkurzające 0
Nie przegap żadnego newsa, zaobserwuj nas na
GOOGLE NEWS
facebookFacebook
twitter
wykopWykop
komentarzeKomentarze

komentarze (0)

Brak komentarza, Twój może być pierwszy.

Dodaj komentarz


Dodaj komentarz

🙂🤣😐🙄😮🙁😥😭
😠😡🤠👍👎❤️🔥💩 Zamknij

Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu esopot.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz

OSTATNIE KOMENTARZE

0%