Polityczne zmiany w Trójmieście? Te osoby mogą walczyć o kolejną kadencję

W czwartek, 22 października, Sejm odrzucił projekt nowelizacji Kodeksu wyborczego zakładający zniesienie dwukadencyjności wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Za zmianą zagłosowało 213 posłów, przeciw było 215, a dziewięciu wstrzymało się od głosu. Oznacza to, że obowiązujące od 2018 roku ograniczenie pozostaje w mocy. Dla wielu samorządowców wybory w 2029 roku mogą więc oznaczać konieczność pożegnania się z dotychczasowym stanowiskiem. Jak sytuacja wygląda w Sopocie i pozostałych miastach Trójmiasta?

::news{"type":"see-also","item":"47241"}

Sopot. Magdalena Czarzyńska-Jachim będzie mogła ubiegać się o reelekcję

Dla obecnej prezydentki Sopotu decyzja Sejmu nie oznacza konieczności zakończenia politycznej kariery w miejskim samorządzie. Magdalena Czarzyńska-Jachim została po raz pierwszy wybrana na urząd prezydenta miasta w wyborach samorządowych 7 kwietnia 2024 roku. Zdobyła wówczas 59,27 proc. głosów, rozstrzygając rywalizację już w pierwszej turze.

Choć wcześniej kierowała miastem jako pełniąca obowiązki prezydenta po odejściu Jacka Karnowskiego do Sejmu, nie była to kadencja rozpoczęta w wyniku jej wyboru przez mieszkańców. Z punktu widzenia obowiązujących ograniczeń znaczenie ma więc przede wszystkim zwycięstwo wyborcze z 2024 roku.

Jeżeli przepisy nie ulegną zmianie, Magdalena Czarzyńska-Jachim będzie mogła ponownie kandydować w 2029 roku. Ewentualne zwycięstwo oznaczałoby jednak wykorzystanie drugiej dopuszczalnej kadencji. W takim scenariuszu w kolejnych planowych wyborach w 2034 roku nie mogłaby już ponownie ubiegać się o urząd prezydenta Sopotu.

Czy Jacek Karnowski mógłby jeszcze wrócić do sopockiego ratusza?

W przypadku Sopotu pojawia się jeszcze jeden wątek. Dotyczy Jacka Karnowskiego, który kierował miastem od 1998 do 2023 roku, a następnie został parlamentarzystą. Choć wieloletni prezydent Sopotu sprawował urząd przez ponad dwie dekady, nowe ograniczenia nie obejmują wszystkich jego wcześniejszych kadencji. Limit zaczął być liczony dopiero od wyborów samorządowych w 2018 roku, które Karnowski wygrał z poparciem 59,24 proc. głosujących.

W 2024 roku nie kandydował już na prezydenta miasta. Oznacza to, że według obecnych przepisów nie wykorzystał jeszcze limitu dwóch wyborów na ten urząd. Teoretycznie Jacek Karnowski mógłby więc ubiegać się o ponowny wybór w 2029 roku. Nie oznacza to, że planuje powrót do polityki samorządowej. Pokazuje jednak, że dwukadencyjność nie zamyka drogi wszystkim politykom, którzy przez wiele lat kierowali miastami.

::news{"type":"see-also","item":"41951"}

Gdańsk. Czy Aleksandra Dulkiewicz będzie musiała odejść?

Sytuacja w Gdańsku jest bardziej złożona. Aleksandra Dulkiewicz objęła urząd prezydenta miasta w 2019 roku, po tragicznej śmierci Pawła Adamowicza. W przedterminowych wyborach 3 marca zdobyła 82,22 proc. głosów. W kwietniu 2024 roku mieszkańcy ponownie powierzyli jej kierowanie miastem. Tym razem uzyskała 57,95 proc. poparcia.

Oznaczałoby to wykorzystanie dwóch kadencji i brak możliwości ponownego startu w 2029 roku. Taki scenariusz pojawia się również w części ogólnopolskich publikacji dotyczących dwukadencyjności. Istnieje jednak szczegół prawny, który może mieć decydujące znaczenie dla przyszłości Aleksandry Dulkiewicz.

Artykuł 11 § 4 Kodeksu wyborczego odwołuje się do wyborów zarządzanych na podstawie art. 474 § 1, czyli zwykłych wyborów odbywających się wraz z wyborami do rad gmin. Wybory przedterminowe, takie jak te przeprowadzone w Gdańsku w 2019 roku, są regulowane odrębnym paragrafem. Na rozróżnienie zwraca uwagę również literatura prawnicza. W opracowaniu dotyczącym ograniczenia liczby kadencji organów wykonawczych gmin dr Agata Pyrzyńska wskazuje, że z literalnego brzmienia przepisów wynika wyłączenie wyborów przedterminowych z mechanizmu liczenia kadencji.

Istnieją podstawy prawne, by uznać, że Aleksandra Dulkiewicz nie wykorzystała jeszcze limitu dwóch wyborów objętych ograniczeniem. Ostateczna możliwość zarejestrowania jej kandydatury w 2029 roku zależałaby jednak od zastosowania i interpretacji obowiązujących wówczas przepisów przez właściwe organy wyborcze.

::news{"type":"see-also","item":"45374"}

Gdynia. Aleksandra Kosiorek może walczyć o kolejną kadencję

Inaczej sytuacja wygląda w Gdyni, gdzie wybory samorządowe w 2024 roku przyniosły jedną z największych politycznych zmian w historii miasta. Po 26 latach urzędowania Wojciech Szczurek przegrał rywalizację o prezydenturę. Do drugiej tury nie zdołał nawet awansować. Ostatecznie zwyciężyła Aleksandra Kosiorek, kandydatka Gdyńskiego Dialogu, zdobywając 62,49 proc. głosów.

Dla nowej prezydentki Gdyni obecna kadencja jest pierwszą objętą ograniczeniem. Aleksandra Kosiorek będzie mogła ubiegać się o reelekcję w 2029 roku, o ile do tego czasu nie zmienią się inne warunki prawne jej kandydowania. Obecna regulacja nie zamyka też automatycznie możliwości powrotu Wojciechowi Szczurkowi. Wygrał wybory w 2018 roku, lecz przegrał w 2024 roku. W świetle zasad liczenia kadencji ma więc za sobą tylko jeden wybór objęty nowym limitem.

Nie tylko Trójmiasto. W sąsiednich miastach szykują się zmiany

Znacznie bardziej jednoznaczne konsekwencje utrzymania dwukadencyjności dotyczą kilku samorządów położonych w sąsiedztwie Trójmiasta. W Rumi obecny burmistrz Michał Pasieczny wygrywał wybory zarówno w 2018, jak i w 2024 roku. Podczas ostatniej elekcji uzyskał 63,88 proc. głosów. Bez zmiany prawa nie będzie mógł ponownie kandydować na burmistrza Rumi w 2029 roku.

Podobna sytuacja dotyczy Janusza Wróbla, burmistrza Pruszcza Gdańskiego, który kieruje miastem od 2002 roku. W wyborach w 2018 roku otrzymał 83,62 proc. głosów, a w 2024 roku ponownie zwyciężył z wynikiem 77,09 proc. Obecna kadencja jest jego drugą wliczaną do ustawowego limitu.

Zmiana czeka również Wejherowo, gdzie Krzysztof Hildebrandt, prezydent miasta od 1998 roku, został ponownie wybrany zarówno w 2018, jak i w 2024 roku. Przy utrzymaniu obowiązujących przepisów nie będzie mógł ubiegać się o ten sam urząd w 2029 roku.

::news{"type":"see-also","item":"46118"}

Warszawa, Łódź i Poznań również przed zmianami. Skutki decyzji Sejmu RP

Problem wykracza daleko poza Pomorze. Wśród znanych samorządowców, którzy wykorzystali już dwie kadencje liczone od 2018 roku, znajdują się m.in. Rafał Trzaskowski w Warszawie, Hanna Zdanowska w Łodzi oraz Jacek Jaśkowiak w Poznaniu. Utrzymanie przepisów oznacza, że w kolejnych planowych wyborach nie będą mogli ponownie ubiegać się o stanowiska prezydentów swoich miast. Mogą natomiast kontynuować działalność polityczną na innych szczeblach samorządu lub w polityce ogólnopolskiej.

Zwolennicy dwukadencyjności przekonują, że takie rozwiązanie zapobiega wieloletniej koncentracji władzy i sprzyja pojawianiu się nowych kandydatów. Przeciwnicy wskazują z kolei, że odbiera mieszkańcom możliwość ponownego wyboru sprawdzonych samorządowców. Odrzucony 22 października projekt PSL miał znieść to ograniczenie. Po głosowaniu ludowcy zaproponowali, by limit dwóch kadencji objął również posłów i senatorów.

Wybory w 2029 roku mogą przynieść nowe rozdanie. Czeka nas rewolucja w samorządach?

Decyzja Sejmu nie oznacza natychmiastowych zmian na stanowiskach prezydentów, burmistrzów i wójtów. Obecni włodarze zachowują mandaty do końca kadencji, a kolejne regularne wybory samorządowe powinny odbyć się w 2029 roku.

W Sopocie i Gdyni oraz - na podstawie interpretacji - w Gdańsku obecne prezydentki będą mogły ponownie ubiegać się o zaufanie mieszkańców. Tymczasem w Rumi, Pruszczu Gdańskim i Wejherowie obecne ograniczenie oznacza konieczność wystawienia innych kandydatów na najważniejsze stanowiska.

Do 2029 roku pozostaje jeszcze czas na kolejne inicjatywy ustawodawcze. W obecnym porządku prawnym dwukadencyjność wyznacza ramy przyszłej rywalizacji politycznej w samorządach.