Jak witano dusze zmarłych? W Sopocie przypomną dawny obrzęd

Zmarłym zostawiano jedzenie, rozpalano dla nich ogień i uważano, by nie urazić ich nawet zwykłą domową czynnością. Świat tych wierzeń przybliży inscenizacja Dziadów, która w sobotę 24 października odbędzie się na Grodzisku w Sopocie. Widzowie zobaczą dawny obrzęd przy blasku pochodni, a wcześniej poznają dawne rzemiosła i zwyczaje.

Sobotni program rozpocznie się o godzinie 17.00. Przez półtorej godziny uczestnicy będą mogli oglądać pokazy dawnych rzemiosł, zwiedzać wystawy i wziąć udział w muzealnej grze terenowej. O 18.30 rozpocznie się finał, czyli inscenizacja Dziadów przy pochodniach. Obrzęd potrwa do godziny 19.00.

Tegoroczne spotkanie również ma charakter edukacyjny. Jego tematem będą wierzenia, w których śmierć nie oznaczała ostatecznego zerwania więzi z rodziną. Przodkowie mogli powrócić, a żyjący mieli wobec nich obowiązki. Właśnie ten sposób myślenia pozwala zrozumieć Dziady. Za obrzędami stały zarówno przywiązanie do bliskich, jak i nadzieja na ich opiekę oraz lęk przed rozgniewaniem zmarłych.

Goście z zaświatów

Nazwa Dziadów odnosi się do zmarłych przodków. Wierzono, że ich dusze odwiedzają miejsca, w których niegdyś mieszkały, i potrzebują pomocy żyjących. Należało je przyjąć, nakarmić i pozwolić im odpocząć.

W późniejszych zwyczajach zadusznych pozostawiano na noc chleb, kaszę czy inne potrawy. Uchylano drzwi wejściowe, aby dusze mogły dostać się do swoich dawnych domów. Ognie rozpalane przy mogiłach, na rozstajach dróg i w obejściach miały je ogrzewać lub wskazywać drogę. Pamięć o zmarłych wyrażała się w konkretnych gestach gościnności.

Zwyczaje te zmieniały się z czasem i różniły zależnie od regionu. Opisy późniejszej kultury ludowej pomagają zrozumieć sens dawnych obrzędów, ale nie są dokładnym zapisem tego, jak Dziady wyglądały wszędzie przed wiekami. Sopockie wydarzenie jest współczesną inscenizacją nawiązującą do tej tradycji.

Nawet zwykła praca mogła zaszkodzić duszy

Jednym z ciekawszych wątków spotkania będą zakazy związane z pracą. Organizatorzy przypominają o ograniczeniach dotyczących między innymi tkactwa, garncarstwa i kowalstwa. Tymczasem w sobotnim programie znalazły się właśnie pokazy rzemiosł. Muzeum wyjaśnia, że ich obecność wynika z edukacyjnego charakteru wydarzenia i pozwoli opowiedzieć o dawnych nakazach oraz zakazach.

Dlaczego w ogóle należało odkładać codzienne zajęcia? Odpowiedź podpowiadają opisy ludowych zwyczajów zadusznych. Powstrzymywano się wówczas po zmroku od przędzenia, tkania czy wylewania pomyj, ponieważ obawiano się zranienia albo znieważenia niewidzialnej duszy. Kto wierzył w obecność zmarłych, musiał uważać nawet podczas najzwyklejszych czynności.

Co warto wiedzieć?

Inscenizacja odbędzie się 24 października 2026 roku na Grodzisku przy ul. Haffnera 63, w oddziale Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. Bilet normalny kosztuje 15 zł, ulgowy 12 zł, a rodzinny 41 zł. Dzieci do lat 7 mają wstęp bezpłatny.

Tego dnia Grodzisko będzie otwarte od godziny 12.00, choć sam program Dziadów ruszy dopiero o 17.00. Organizatorzy zaznaczają, że wydarzenie odbywa się w plenerze i w razie niepogody może dojść do zmian w programie. Dzieci i młodzież do 16. roku życia muszą przebywać pod opieką osoby dorosłej.

Przy blasku pochodni łatwiej będzie wyobrazić sobie świat, w którym uchylone drzwi i pozostawiony na stole chleb miały szczególne znaczenie. Oznaczały gotowość na powrót kogoś bliskiego, kto dawno już odszedł.

::news{"type":"see-also","item":"47091"}