Tak Sopot został miastem! Mija 125 lat od wydania cesarskiego dekretu

Miał już molo, kolej, hotele i tor wyścigów konnych, a formalnie wciąż pozostawał wsią. Dopiero 8 października 1901 roku cesarska decyzja otworzyła drogę do przekształcenia sopockiej gminy wiejskiej w miasto. Dziś mija 125 lat od tamtego wydarzenia. Za jubileuszową datą kryje się opowieść o miejscowości, która przyciągała gości, zanim została miastem, i o ludziach, którzy nadali jej rozpoznawalny do dziś charakter.

Przyjezdni wysiadali z pociągów, zatrzymywali się w hotelach i pensjonatach, spacerowali nad morzem. Pod koniec XIX wieku Sopot miał już wiele z tego, co do dziś kojarzy się z wypoczynkiem w kurorcie. Kolej docierała tu od 1870 roku, działał Dom Zdrojowy, były korty tenisowe, a w 1898 roku otwarto tor wyścigów konnych. Powstawały kolejne wille i kamienice. Miejscowość rozwijała się szybciej, niż sugerował jej urzędowy status.

Przełom przyszedł 8 października 1901 roku. Wilhelm II wydał decyzję zezwalającą sopockiej gminie na przyjęcie praw miejskich. Sopot należał wówczas do Prus, będących częścią Cesarstwa Niemieckiego, i znajdował się w powiecie wejherowskim w Prusach Zachodnich.

W  tłumaczeniu sprawozdania gminnego za rok 1901 czytamy:

„Jego Majestat Cesarz uczynił łaskę, wydając rozporządzenie gabinetowe na najwyższym szczeblu: W związku z raportem z dnia 25 września br. zamierzam Krajowej Gminie Sopot w powiecie wejherowskim w Prusach Zachodnich pozwolić niniejszym w łaskawości na przyjęcie praw miejskich”.

Za tym ceremonialnym językiem kryła się konkretna zmiana. Sopot miał otrzymać miejską administrację.

Październik czy kwiecień? Dwie daty, jedna zmiana

Choć urodziny miasta obchodzimy w październiku, w historycznych opracowaniach pojawia się również 1 kwietnia 1902 roku. Nie jest to pomyłka. Cesarska decyzja z jesieni poprzedniego roku weszła w życie właśnie wtedy. Dlatego trzeba odróżnić datę wydania aktu od rozpoczęcia funkcjonowania Sopotu jako miasta.

Pierwszym burmistrzem został Volkmar von Wurmb. Magistrat urzędował w willi przy dzisiejszej ulicy Tadeusza Kościuszki, odkupionej przez gminę od rodziny Fewsonów już w 1900 roku. Rozwijającej się administracji z czasem przestała wystarczać dotychczasowa siedziba.

Na miejskie święto wybrano jednak datę cesarskiego aktu. 8 października zapisano w statucie Sopotu jako dzień święta miasta, upamiętniający uzyskanie praw miejskich.

Haffner zaczął znacznie wcześniej

Jubileuszowe 125 lat może nieco mylić. Nie oznacza wieku samego Sopotu. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1283 roku, kiedy książę Mściwój II przekazał ją oliwskim cystersom. Historia osadnictwa na tym terenie sięga jeszcze dalej, czego świadectwem jest sopockie Grodzisko.

Podwaliny pod późniejszy kurort powstały również na długo przed cesarską decyzją. W 1823 roku Jan Jerzy Haffner uruchomił zakład kąpielowy. W następnych latach przybywało obiektów służących gościom. Powstały Dom Kuracyjny, miejsca spacerowe i pierwsze drewniane molo.

Kolejnym impulsem była kolej. Połączenie uruchomione w 1870 roku ułatwiło przyjazdy letnikom i przyciągało nowych mieszkańców. Nadmorska miejscowość coraz wyraźniej zmieniała skalę. Nadanie praw miejskich było więc kolejnym etapem rozwoju, na który pracowało kilka pokoleń.

Młode miasto budowało z rozmachem

Po uzyskaniu praw miejskich Sopot intensywnie inwestował. Jednym z najważniejszych przedsięwzięć była budowa nowoczesnego zakładu kąpielowego w latach 1903–1904, znanego dziś jako Zakład Balneologiczny.

Ogromną rolę w kształtowaniu miasta odegrał Paul Puchmüller, wcześniej budowniczy gminny, następnie architekt miejski. Projektował, współtworzył lub nadzorował powstawanie obiektów, które do dziś pomagają rozpoznać Sopot na pierwszy rzut oka.

Rozwój obejmował także codzienne potrzeby mieszkańców. Powstawały szkoły, remiza strażacka oraz przejazd przy ulicy Podjazd, łączący części miejscowości rozdzielone torami. W 1909 roku rozpoczęła działalność Opera Leśna. Wiele miejsc, obok których dziś przechodzimy bez zastanowienia, to dziedzictwo pierwszych lat miejskiego Sopotu.

Trudne losy mieszkańców

Opowieść o 125 latach miasta nie kończy się na budowaniu eleganckiego kąpieliska. W 1920 roku Sopot znalazł się w granicach Wolnego Miasta Gdańska. W latach 30. narastały nazistowskie prześladowania żydowskich mieszkańców, skłaniające ich do opuszczania miasta. W listopadzie 1938 roku spalono sopocką synagogę. Po wybuchu II wojny światowej represje dotknęły także sopocką Polonię, której przedstawicieli aresztowano i mordowano.

W 1945 roku Sopot znalazł się w granicach Polski. Ewakuacja, wyjazdy i powojenne wysiedlenia większości niemieckich mieszkańców oraz napływ przybyszów z różnych regionów Polski, w tym z Warszawy i Kresów Wschodnich, zasadniczo zmieniły społeczność miasta. Pozostali tu również niektórzy dawni Sopocianie, wśród nich przedstawiciele przedwojennej Polonii.

Dlatego za historią willi, ulic i nadmorskich spacerów stoją również rodzinne przeprowadzki, utracone domy i początki życia w obcym miejscu. Jubileusz jest okazją, by pamiętać także o tej części sopockich dziejów.

W sobotę mieszkańcy spotkają się na urodzinach

Choć rocznica przypada w czwartek, wspólne świętowanie zaplanowano na sobotę, 10 października. Główne wydarzenie rozpocznie się o godz. 15.00 na Skwerze Kuracyjnym. W programie są potańcówka z Detko Band, występ grupy rekonstrukcyjnej, wspólne zdjęcie, urodzinowe smakołyki i konkurs „125 pytań na 125 lat Sopotu”.

Wcześniej, o godz. 12.00, spod kościoła św. Jerzego wyruszy spacer „Ikony sopockiej architektury – 125 lat”. Kolejny, poświęcony ośmiu sopockim willom, rozpocznie się o godz. 19.00 przy fontannie na Skwerze Kuracyjnym. Na oba spacery nie obowiązują zapisy. Po zmroku zapowiedziano również urodzinową projekcję na latarni morskiej.

To dobry moment, żeby przyjrzeć się znajomym ulicom uważniej. Zobaczyć w mijanej kamienicy ślad ambicji młodego miasta, a w rodzinnych wspomnieniach fragment jego historii. 125 lat temu o miejskim statusie Sopotu zdecydował cesarz. O tym, jakim miastem jest Sopot, każdego dnia decydują jego mieszkańcy.

::news{"type":"see-also","item":"46518"}