Najpierw zabraknie nauczycieli, potem uczniów? Raport pokazuje olbrzymi problem

Raport „Oświata samorządowa 2025/2026. Finanse, organizacja i perspektywy na przyszłość” wskazuje na zmiany, które mogą mocno wpłynąć na organizację polskich szkół. Coraz więcej nauczycieli zbliża się do wieku emerytalnego, podczas gdy udział młodych osób wchodzących do zawodu pozostaje niewielki. Problem ma pojawić się jeszcze przed pełnymi skutkami niżu demograficznego. W tle pozostaje także rosnąca różnica między dochodami samorządów a kosztami prowadzenia oświaty.

::news{"type":"see-also","item":"46566"}

Młodych nauczycieli jest niewielu. Starsza kadra zbliża się do emerytury

Dane przedstawione przez firmę VULCAN pokazują, że osoby przed 30. rokiem życia stanowią mniej niż 3 proc. nauczycieli wchodzących obecnie do zawodu. Jednocześnie zwiększa się grupa pracowników oświaty osiągających wiek emerytalny, co może w kolejnych latach pogłębić problemy kadrowe szkół. W ciągu najbliższych pięciu lat wiek emerytalny ma osiągnąć około 6,5 tys. nauczycieli. Według raportu przekłada się to na około 9,5 tys. etatów.

W rozmowie na łamach Serwisu Samorządowego PAP Wojciech Sak, wiceprezes zarządu firmy VULCAN, wskazał na możliwość wystąpienia dwóch następujących po sobie problemów. Najpierw szkoły mogą zmagać się z brakiem nauczycieli, a później ze skutkami niżu demograficznego i spadkiem liczby uczniów. Samorządy i dyrektorzy już teraz próbują zatrzymywać w szkołach osoby, które osiągnęły wiek emerytalny. Sak zwrócił jednak uwagę, że trudno zakładać, by osoby po 75. czy nawet 80. roku życia miały w przyszłości stanowić podstawę szkolnej kadry.

Luka oświatowa rośnie. Samorządy ponoszą coraz większe koszty

Drugim problemem opisanym w raporcie jest tzw. luka oświatowa. To różnica pomiędzy dochodami samorządów a kosztami związanymi z prowadzeniem edukacji, która w 2025 roku osiągnęła rekordową wartość. Wyniosła wtedy prawie 46 mld zł. Dane wskazują więc, że kwestie kadrowe nakładają się na rosnącą presję finansową po stronie jednostek samorządu terytorialnego.

Wojciech Sak ocenił w rozmowie z Serwisem Samorządowym PAP, że przy utrzymaniu obecnego modelu finansowania luka może się dalej powiększać. Jego zdaniem potrzebna jest szersza dyskusja dotycząca sposobu finansowania oświaty, ponieważ czynniki demograficzne będą wpływały również na wydatki samorządów. Presja na większy udział lokalnych budżetów ma rosnąć w szybkim tempie. Oznacza to, że zmiany liczby uczniów nie muszą automatycznie prowadzić do proporcjonalnego spadku kosztów funkcjonowania szkół.

::news{"type":"see-also","item":"39779"}

Raport VULCAN obejmuje nie tylko prognozy dotyczące liczby uczniów, ale również strukturę zatrudnienia i finanse oświaty. Szczególne znaczenie może mieć okres, w którym duża grupa nauczycieli będzie odchodziła z zawodu, a skutki niżu demograficznego nie zdążą jeszcze ograniczyć zapotrzebowania na kadrę. To właśnie ten moment może stać się jednym z najważniejszych wyzwań organizacyjnych dla szkół i samorządów.