Sopot, który nigdy nie powstał. Wyspa za niemal miliard, kolejka nad morzem i tunel pod miastem

Sopot od dawna ma niemałe ambicje. W archiwalnej prasie sprzed lat można znaleźć projekty, przy których dzisiejsze miejskie inwestycje wyglądają niezwykle zachowawczo. Sztuczna wyspa z portem dla setek jachtów i heliportami, kolejka biegnąca 11 metrów nad Bałtykiem, 3,5-kilometrowy tunel pod miastem czy centrum rozrywki rozważane w miejscu Algi nie były internetowymi żartami. Nad częścią tych pomysłów prowadzono badania, sporządzano projekty i szukano sposobu na ich realizację. Gdyby udało się je zbudować, Sopot byłby dziś zupełnie innym miastem.

Wyspa 500 metrów od plaży

Najbardziej spektakularnym pomysłem była sztuczna wyspa, której integralną częścią miał być duży port jachtowy. Pierwszą koncepcję takiego kompleksu architekt Tomasz Bosiacki opracował w 1998 roku. Nie skończyło się na jednej efektownej wizualizacji. W 2000 roku przeprowadzono badania modelowe morza dla kilku wariantów portu, projekt później aktualizowano, a w latach 2006-2008 wykonywano kolejne studia związane z możliwością jego realizacji.

Całe założenie miało kształt elipsy o wymiarach około 550 na 450 metrów. Obejmowałoby około 20 hektarów: 10 hektarów części lądowej i 10 hektarów akwenu portowego.

Port na sztucznej wyspie miał pomieścić 320 jachtów, a według parametrów opisywanych w 2008 roku na całym kompleksie mogło jednocześnie przebywać nawet 6200 osób. Koszt inwestycji szacowano wówczas na 850-900 mln zł. Był to szacunek z czasu, gdy nie istniał jeszcze projekt wykonawczy. To kwoty sprzed blisko dwóch dekad.

Na wyspę kolejką 11 metrów nad Bałtykiem

Jeszcze ciekawiej robi się po zajrzeniu do szczegółów projektu. Sztuczną wyspę z lądem miało połączyć około 500-metrowe połączenie o kilku poziomach komunikacyjnych. Najniżej przewidywano ruch samochodowy, wyżej promenadę dla pieszych i rowerzystów. Na trzecim poziomie, 11 metrów nad poziomem morza, projektanci umieścili kolejkę na poduszce pneumatycznej dowożącą odwiedzających z lądu.

Projekt przewidywał też dwa lądowiska dla helikopterów, hotele o różnym standardzie, apartamenty, restauracje, bary i tawerny. Do tego Multikino, galerię sztuki, sale konferencyjne, baseny, hydroterapię, masaże, siłownię, bilard, bowling, strzelnicę, sale gier, dyskoteki oraz wieżę widokową.

Czytając tę listę w 2026 roku, łatwo pomylić ją z opisem resortu z któregoś z państw Zatoki Perskiej. W lutym 2008 roku „Gazeta Wyborcza” rzeczywiście zestawiała skalę sopockiej wizji z rozmachem znanym z Dubaju.

Sopot traktował projekt na tyle serio, że stał się on elementem publicznych dyskusji o rozwoju miasta. W marcu 2008 roku urzędnicy prezentowali pomysł sztucznej wyspy z portem jachtowym podczas międzynarodowych targów nieruchomości MIPIM w Cannes, próbując zainteresować inwestycją kapitał zewnętrzny. Wyspa ostatecznie pozostała na papierze.

Wielki tunel pod Sopotem. To nie była luźna propozycja

Równie ambitny był pomysł, aby znaczną część ruchu samochodowego schować pod ziemią. W październiku 2006 roku Trojmiasto.pl informowało, że w całym Sopocie rozpoczną się badania potrzebne do przygotowania studium wykonalności tunelu. Zaplanowano kilkadziesiąt odwiertów o głębokości do 60 metrów.

Najbardziej prawdopodobny wówczas wariant prowadził tunel pod linią kolejową. Trasa zaczynałaby się od strony granicy z Gdańskiem, w rejonie ul. Gospody, następnie biegła pod torami w kierunku północnym i wychodziła na powierzchnię w rejonie wiaduktu Al. Niepodległości nad torami. Dalej układ drogowy miał łączyć się w okolicach Aquaparku.

Tunel planowano drążyć na głębokości około 30 metrów. W 2006 roku jego koszt szacowano jeszcze na 600-800 mln zł. Sama specjalistyczna maszyna potrzebna do drążenia miała kosztować około 40 mln euro.

Nie były to pieniądze wydawane wyłącznie na rysunki. Do 2010 roku na przygotowania do inwestycji przeznaczono około 2,5 mln zł, przede wszystkim na studium wykonalności. Projekt znalazł się również w Wieloletnim Planie Inwestycyjnym miasta.

Po kilku latach tunel kosztowałby już 2,3 miliarda

Im dokładniej analizowano przedsięwzięcie, tym wyższa stawała się jego cena. W styczniu 2010 roku mówiło się już o 3,5-kilometrowym tunelu wartym około 2,3 mld zł. Rozważano partnerstwo publiczno-prywatne oraz wariant, w którym prywatny inwestor po wybudowaniu trasy pobierałby opłaty od przejeżdżających nią kierowców. Mieszkańcy Sopotu mieli być z nich zwolnieni.

Budowę odłożono. Miasto tłumaczyło wówczas, że tak dużej inwestycji nie uda się zakończyć w terminie pozwalającym na rozliczenie środków unijnych z obowiązującej perspektywy.

Tunel ten nigdy nie powstał. Warto przy tym odróżnić go od znacznie mniejszego tunelu drogowego pod ul. Bohaterów Monte Cassino, który został zbudowany podczas przebudowy centrum. To dwa zupełnie różne przedsięwzięcia.

Alga z kręgielnią i strzelnicą?

Swoją alternatywną historię ma również Alga. W numerze „Dziennika Bałtyckiego” z 27 grudnia 2002 roku ukazał się materiał pod wymownym tytułem „Kręgle wśród alg”. Dyskutowano wtedy, co mogłoby zastąpić charakterystyczny pawilon przy dolnym Monciaku.

Nie było jeszcze jednego gotowego projektu. Padały różne pomysły. Główną funkcją nowego miejsca miała być kultura, ale wśród możliwych wariantów wymieniano kameralne sale kinowe, kino połączone z kawiarnią, a także centrum rozrywki z bowlingiem, strzelnicą i salonem gier. NDI deklarowało zainteresowanie udziałem w przedsięwzięciu jako współinwestor.

Pięć lat później pojawiła się kolejna koncepcja. W 2007 roku sopockie Społem podpisało list intencyjny z NDI. Alga miała zostać wyburzona, a na jej miejscu planowano nowy obiekt handlowo-usługowy. Rozważano również funkcję hotelową.

W 2009 roku przedsięwzięcie nadal pozostawało w zawieszeniu.

Alga przetrwała kolejne plany, wizualizacje i terminy. To jeden z najlepszych przykładów tego, że w Sopocie czasem łatwiej było narysować nowe centrum niż naprawdę je zbudować.

Nawet marina przy molo mogła być zupełnie inna

Także historia dzisiejszej przystani jachtowej zaczynała się od projektów, których już niemal nikt nie pamięta. W maju 2003 roku informowano o planie sezonowej przystani przy bocznej ostrodze mola za około 20 mln zł. Projekt przewidywał żelbetową konstrukcję z kasetonami wypełnionymi kamieniami.

Ówczesny konserwator zabytków Marcin Gawlicki nie zaakceptował tej koncepcji. Uważał, że w proponowanym kształcie inwestycja zaszkodzi charakterowi zabytkowego mola. Projekt wymagał zmian.

Ostatecznie przystań jachtowa powstała wiele lat później według innego projektu. W 2009 roku przetarg na budowę mariny przy molo dotyczył już inwestycji wartej ponad 80 mln zł i przystani dla około stu jachtów. Dzisiejszy widok mola mógł więc wyglądać zupełnie inaczej.

Miasto, któremu papier pozwalał na więcej

Archiwalne gazety z początku XXI wieku pokazują Sopot w szczególnym momencie. W mieście rzeczywiście trwały wielkie zmiany. Powstawało Centrum Haffnera, przygotowywano halę na granicy z Gdańskiem, planowano przystań przy molo, przebudowywano ścisłe centrum. Na tym tle nawet projekty znacznie bardziej śmiałe nie musiały wówczas wyglądać tak niedorzecznie jak dzisiaj.

Właśnie w tym tkwi najciekawsza część historii „Sopotu, który nigdy nie powstał”. Granica pomiędzy realnym planem a fantazją nie zawsze była oczywista. Tunel pod Monciakiem powstał. Hala powstała. Centrum Haffnera powstało. Marina przy molo również. Sztuczna wyspa, podziemna arteria przecinająca całe miasto i wiele innych koncepcji zostały na papierze.

Po blisko dwóch dekadach widać jednak coś jeszcze. Najbardziej charakterystyczne dla tamtych lat nie były pojedyncze ekstrawaganckie projekty, lecz przekonanie, że Sopot można niemal bez końca rozbudowywać, poprawiać i wymyślać od nowa. 

Niektóre z tych pomysłów pchnęły miasto do przodu. Inne dobrze, że pozostały wizualizacjami. Razem pokazują okres, w którym niewielki kurort mierzył przyszłość wyjątkowo dużą miarą. Gdyby wszystkie te plany doszły do skutku, dzisiejszy Sopot prawdopodobnie byłby bardziej widowiskowy. Pytanie tylko, czy nadal byłby Sopotem, który znamy.

::news{"type":"see-also","item":"46518"}