Wit Szostak o zwycięstwie w Literackiej Podróży Hestii: „To wielkie wzruszenie” [WYWIAD]

Wit Szostak został laureatem Nagrody Literacka Podróż Hestii 2026 za „Wylinkę” – swoją pierwszą książkę napisaną dla dzieci. Tuż po ogłoszeniu werdyktu podczas gali w Sopocie z pisarzem rozmawiał Przemysław Szczygieł z Dzień Dobry Sopot. O emocjach po zwycięstwie, pisaniu dla młodych czytelników, lęku i roli literatury w oswajaniu trudnych doświadczeń.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Werdykt poznaliśmy w piątek, 11 września, podczas uroczystej gali w Sopocie. „Wylinka”, wydana przez Powergraph i zilustrowana przez Aleksandrę Krzanowską, zwyciężyła w szóstej edycji konkursu Literacka Podróż Hestii. Autor otrzymał nagrodę w wysokości 50 tys. zł.

Kilka chwil po zakończeniu gali Przemysław Szczygieł z Dzień Dobry Sopot rozmawiał z laureatem o tym, co oznacza dla niego nagroda, czym różni się pisanie dla dzieci od twórczości kierowanej do dorosłych oraz dlaczego – jego zdaniem – literatura może być dla młodego człowieka bezpiecznym sposobem spotkania z trudnymi emocjami.

_______

Przemysław Szczygieł: Co pan czuje po takim werdykcie kapituły?

To jest wielkie wzruszenie, dlatego że to moja pierwsza książka napisana dla dzieci i bardzo się bałem, czy będę w stanie napisać coś dla dzieci. Dowiedziałem się właśnie, że nie tylko dorosłe jury, ale również dziecięce wybrało ten wynik, co jest dla mnie szczególnym wyróżnieniem. Duże wzruszenie i duża radość.

Jakie emocje towarzyszyły panu przez całą tę Literacką Podróż? Dziś mamy finał i poznaliśmy werdykt, ale cały proces trwał przecież znacznie dłużej.

To był bardzo dobry czas. Przyznam, że nie traktowałem go jako rywalizacji czy konkurencji. Bardzo się cieszę, że poznałem autorki nominowanych książek. Wcześniej nie było ku temu okazji. Mogliśmy się poznać i porozmawiać, więc to była dla mnie wspaniała przygoda. Emocje zaczęły się dopiero dzisiaj.

Jaki jest pana przepis na dobrą literaturę dla dzieci?

Nie wiem do końca. Wydaje mi się, że do literatury dla dzieci podchodzę podobnie jak do literatury dla dorosłych, którą piszę. Piszę, bo próbuję poprzez opowieść zrozumieć zrozumieć świat i problemy człowieka.

To nie jest tak, że ja wiem i wam opowiem. Raczej próbuję coś opowiedzieć i może coś wspólnie uda nam się zrozumieć. Staram się nie być mądrzejszy od moich bohaterów i nie wiedzieć więcej niż oni. Jak się okazuje, chyba zadziałało to również w przypadku książki dla dzieci.

Czy w warsztacie i samym podejściu do procesu twórczego pisanie dla dzieci różni się od pisania dla dorosłych?

Tak. Mając pewne nawyki z pisania dla dorosłych, musiałem unikać niektórych zabiegów językowych. Mam skłonność do eksperymentowania, a dla dzieci mogłoby to być zupełnie niezrozumiałe.

Dużo czytałem swoim dzieciom, więc wiem też, co je nudzi, a co jest dla nich ciekawe w literaturze. Starałem się napisać tę książkę tak, żeby przede wszystkim była dla nich wciągającą przygodą, a przy okazji wnosiła jakieś sensy, głębszą refleksję, którą mogą z niej wynieść poza samym przeżyciem przygody.

Skąd właściwie wziął się pomysł na „Wylinkę”?

Pomysły przychodzą do głowy i nie wiadomo, skąd się biorą. Wydaje mi się, że pisarze, którzy mówią, skąd wzięły im się pomysły i dlaczego, raczej zmyślają, więc nie będę zmyślał. Po prostu kiedyś się pojawił. Pomyślałem: „to jest chyba dobry pomysł”, chwyciłem go i rozwinąłem.

Jak wyglądała sama praca nad książką?

Najpierw musiałem sobie ułożyć w głowie ten świat, wypełnić go elementami emocjonalnymi, stworzyć bohaterów, mniej więcej ich zobaczyć, a potem zacząłem pisać. Nigdy nie piszę tak, że od początku do końca wiem wszystko, co się wydarzy. Raczej chcę, żeby opowieść mnie zaskakiwała. I tak było tutaj.

Gdyby czytelnicy mieli po lekturze „Wylinki” zostać z jedną myślą, czymś przewodnim, to czego by pan sobie życzył?

Nie wiem. Na to pytanie nie potrafię odpowiedzieć. Wydaje mi się, że nie warto pisać powieści po to, żeby przekazywać jedną myśl. Jeżeli ktoś ma jedną ważną myśl, może ją przekazać po prostu, mówiąc: „Słuchajcie, mam taką ważną myśl”.

Jeżeli jednak pisze się powieść, poświęca jej kilkaset stron, tworzy bohaterów, cały świat i tak dalej, to po to, żeby zostało może kilka myśli, może kilkanaście. Albo żeby ludzie się nad czymś zastanowili. To nie jest tak, że mam jakieś przesłanie i tylko ukryłem je w tej książce. Nie tak działa opowieść, moim zdaniem.

W „Wylince” pojawiają się trudne tematy i emocje, takie jak lęk. Czy mierzenie się z nimi z perspektywy młodego czytelnika było dla pana wyzwaniem?

Tak, ale wydaje mi się, że właśnie po to jest literatura dziecięca i młodzieżowa. Jeżeli młody czytelnik zetknie się w literaturze z pewnymi problemami czy wyzwaniami, na które i tak natrafi w dorosłym życiu albo już natrafił w swoim dziecięcym życiu, to jest to łatwiejsze spotkanie. Być może później pozwoli mu coś lepiej zrozumieć albo inaczej przeżyć to, co mu się przydarza. A być może nie.

Literatura jest takim bezpiecznym kontaktem. Oczywiście są emocje, kiedy czytamy. Boimy się o bohaterów, przeżywamy jakieś lęki, ale to są jednak kartki. Możemy książkę odłożyć i wrócić do własnego życia.

Wydaje mi się więc, że literatura jest najbezpieczniejszym sposobem wprowadzenia młodego czytelnika w życie dorosłe. Przez dorosłe życie rozumiem życie, w którym są problemy, kłopoty, niewyjaśnione sprawy i poczucie pewnej tajemnicy, której do końca nie potrafimy wyjaśnić.

Czy jest coś, co chciałby pan powiedzieć przyszłym czytelnikom, którzy być może sięgną po „Wylinkę” po dzisiejszej gali?

Chciałbym, żeby przeczytali ją uważnie. Może żeby przeczytali ją dwa razy, skoro już ją czytają. Może wtedy trafią na coś, co przy pierwszej lekturze zazwyczaj nam umyka, kiedy przede wszystkim śledzimy przygody bohaterów. Nie mam jednak jakiegoś przesłania, które chciałbym dołączyć do tej książki. Niech czytelnicy cieszą się lekturą i zobaczą, czy ma ona jakiś związek z ich życiem, czy nie.

Dziękuję za rozmowę.

Dziękuję.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

::news{"type":"see-also","item":"46019"}