Pomorze pełne nielegalnych budynków. Ucierpiały tereny turystyczne i przyroda

W województwie pomorskim narasta problem samowoli budowlanych na obszarach atrakcyjnych dla turystów. Właściciele działek stawiają domki letniskowe i przyczepy kempingowe bez wymaganych zgód oraz w miejscach, gdzie budowa jest zabroniona. Kontrola NIK pokazała, że lokalne władze i nadzór budowlany działali bezskutecznie, ograniczając się jedynie do reakcji na pojedyncze zgłoszenia. Brak reakcji urzędników umożliwił właścicielom nielegalnych obiektów bezkarne unikanie podatków oraz doprowadził do degradacji środowiska naturalnego.

Urzędnicze zaniedbania na Pomorzu: brak kontroli i reakcji

Gminy oraz nadzór budowlany w województwie pomorskim nie podejmowały z własnej inicjatywy działań mających na celu wykrywanie i zwalczanie samowoli budowlanych. Dopiero w 2025 roku częściowe sprawdzanie terenów w gminach Władysławowo i Krokowa z wykorzystaniem zdjęć z powietrza ujawniło aż 1044 potencjalne nielegalne obiekty. Dla porównania, w latach 2020–2024 samorządy zgłosiły do nadzoru budowlanego zaledwie 47 takich przypadków. Lokalne urzędy nie sprawdzały, czy nieruchomości są użytkowane zgodnie z planami zagospodarowania przestrzennego. Dochodziło do sytuacji, w których samowole stwarzano nawet na działkach stanowiących własność gmin.

Urzędnicy pobierali opłaty lokalne oraz prowadzili kontrole wywozu ścieków w obiektach postawionych bez zezwolenia, ale nie zgłaszali tych przypadków odpowiednim służbom. Co więcej, gdy właściciel uzyskał zalegalizowanie budynku po 20 latach w tak zwanym trybie uproszczonym, gminy często nie naliczały zaległego podatku od nieruchomości za poprzednie lata. Równolegle starostwa powiatowe słabo nadzorowały grunty rolne, co umożliwiało ich nielegalne wykorzystywanie na cele rekreacyjne. Nadzór budowlany tłumaczył powolne prowadzenie postępowań oraz opóźnienia w wydawaniu nakazów rozbiórki brakiem pracowników z uprawnieniami budowlanymi.

Propozycje zmian NIK. Tak należy walczyć z samowolą budowlaną

Najwyższa Izba Kontroli skierowała wniosek do Ministra Finansów i Gospodarki o zmianę przepisów prawnych. Nowe regulacje mają nałożyć na organy wydające pozwolenia na budowę obowiązek automatycznego przekazywania informacji o zgłoszeniach do urzędów gmin. Przepływ danych utrudni właścicielom unikanie opodatkowania i ułatwi wyłapywanie nielegalnych budowli na wczesnym etapie.

By ominąć przepisy, właściciele stawiają tam obiekty pozornie tymczasowe – domki letniskowe czy przyczepy kempingowe. Koncentracja wyjazdów turystycznych w obszarach o najwyższej atrakcyjności powoduje degradację środowiska, w tym obniżanie jego walorów przyrodniczych i krajobrazowych będących źródłem tej atrakcyjności. Tym samym zakłócona zostaje równowaga między potrzebą ochrony środowiska, a potrzebą użytkowania tych terenów w celach turystycznych i rekreacyjnych - twierdzą kontrolerzy NIK.

Równocześnie kontrolerzy wskazali, że wójtowie i burmistrzowie muszą połączyć systemy informacyjne wewnątrz swoich urzędów. Dane o samowolach budowlanych powinny być automatycznie weryfikowane przy okazji ściągania podatku od nieruchomości, wydawania zezwoleń na sprzedaż alkoholu, sprawdzania umów na wywóz ścieków i śmieci czy podłączania mediów.

Obecny brak współdziałania urzędów sprawia, że osoby stawiające nielegalne obiekty w pasie nadmorskim i na Pojezierzu Kaszubskim pozostają bezkarne przez dekady. Bez wprowadzania zaplanowanych działań sprawdzających, terenom cennym przyrodniczo w dalszym ciągu grozi chaotyczna zabudowa i bezpowrotna utrata walorów krajobrazowych.